Bu B1 dersinde öğrencinin sıfat-fiilin nitelediği ad ile ana cümlenin öznesini birbirinden ayırması hedeflenir. Önce iki kısa cümlede aynı kişiyi buldurun; ardından bu kişiyi eylemiyle niteleyen bir ad grubu kurdurun.

Temel fikir

Etken örneklerde -en ile kurulan sıfat-fiilin nitelediği ad, yan cümledeki eylemin öznesidir: mektubu yazan çocuk. Nesne ve diğer tamamlayıcılar sıfat-fiilden önce, nitelenen ad sonra gelir; araya ayrıca bir ilgi zamiri konmaz ve sıfat-fiile kişi eki eklenmez. Olumsuzluğu grubun içinde gösterin: binmeyen yolcular. Eki yalnızca şimdiki zamanla eşleştirmeyin; dün düşen bardak geçmişteki bir olayı anlatır. Sonra aynı grubu ana cümlede nesne yapın: oynayan çocukları görüyorum. Oynayanlar çocuklardır; gören kişi ise konuşandır. Durum eki, açıkça söylenen ada gelir.

Karşılaştırılacak kalıplar
Başlangıç cümlesiAddan önce gelen niteleme
Kadın kapıda bekliyor.kapıda bekleyen kadın
Çocuk mektubu yazdı.mektubu yazan çocuk
Yolcular bu otobüse binmiyor.bu otobüse binmeyen yolcular

Örnekler

  • Ben kapıda bekleyen kadını tanıyorum.
  • Mektubu yazan çocuk bugün geliyor.
  • Biz bahçede oynayan çocukları görüyoruz.
  • Dün düşen bardak kırılmadı.
  • Bu otobüse binmeyen yolcular durakta bekliyor.
  • Bana yardım eden kişiye teşekkür ettim.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci ana cümlede nesne gördüğü için hemen başka bir sıfat-fiil seçebilir. Mektubu yazan çocuğu görüyorum cümlesinde yazma eyleminin öznesi hâlâ çocuktur. Yazdığım mektup ise yazılan şeyi niteler; bu karşıtlığı sonraki derse geçiş olarak kullanın.

Kendin dene

  1. Kadını bulunduğu yer ve yaptığı eylemle niteleyen grubu tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    bekleyen

    bekleyen: Bekleme eylemini kadın yapar. Kapıda bilgisi, bu kadını tanıtan grubun içinde ve sıfat-fiilden önce kalır.

  2. Çocuğu mektuba ilişkin eylemiyle niteleyen grubu tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    yazan

    yazan: Mektubu yazan kişi çocuktur; bu nedenle nitelenen ad yazma eyleminin öznesidir. Başlangıç cümlesindeki geçmiş zaman eki sıfat-fiile taşınmaz.

  3. Yolcuları tanıtan grubu, başlangıç cümlesindeki olumsuz anlamı koruyarak tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    binmeyen

    binmeyen: Bu yolcuların otobüse binmediği söylenir. Olumsuzluk, durakta bekleme eylemine değil binme eylemine aittir.

  4. Çocuklar adını, görülen belirli kişileri gösterecek biçimde tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    çocukları

    çocukları: Görülen kişiler belirli olduğu için çoğul ad belirtme durumu eki alır. Oynayan sözcüğü değişmez; oyun oynayanlar yine çocuklardır.

Bugün kullan

Öğrencilerden aynı kişiyi anlatan iki cümleyi birleştirmelerini isteyin. Kurdukları grubu önce özne, sonra belirli nesne olarak kullandırın. Bir olumsuz örnek ekletin; durum ekinin hangi sözcüğe geldiğini açıklatsınlar.