Öğrencilerin lütfen ile rica etmesi, soru kalıbıyla ricayı yumuşatması ve ikramda buyurun demesi için kısa bir not.

Temel fikir

Lütfen bir ricanın başında, fiilden önce ya da sonunda gelir: Lütfen bekleyin, Bekleyin lütfen. Tanımadığımız birine emir yerine soru kalıbı söylenir: Su verir misiniz? Yardım isterken Bir rica edebilir miyim? denir.

Karşılaştırılacak kalıplar
KalıpKullanım
Bir çay lütfen.tezgâhta sipariş vermek
Su verir misiniz?tanımadık birinden bir şey vermesini ya da getirmesini istemek
Lütfen bekleyin.tanımadık birine ya da bir topluluğa nazik yönlendirme
Bir rica edebilir miyim?bir yardım ricasına başlamak
Buyurun.bir şey uzatmak ya da buyur etmek

Örnekler

  • Lütfen bana su verir misiniz?lütfen olsa bile tanımadığımız kişiye söylenen yalın emir buyruk gibi durur. Verir misiniz? gibi soru kalıbı günlük nazik söyleyiştir.
  • Lütfen kapıyı kapatın.
  • Bir çay lütfen.
  • Lütfen yavaş konuşur musunuz?
  • Buyurun, çayınız.Bir şey uzatırken buyurun denir. Lütfen yalnızca rica eder; ikram ya da davet için kullanılmaz.
  • Buyurun, oturun.
  • Lütfen burada bekleyin.bekle- ünlüyle bittiği için araya kaynaştırma y girer: bekleyin. Ünsüzden sonra ek y'siz gelir: kapatın.
  • Bir rica edebilir miyim?Rica etmek “rica sunmak” demektir. Ünlüyle başlayan ekten önce et- sözcüğünün t'si d olur: edebilir, etebilir değil.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenciler kendi dillerindeki ‘lütfen’ ya da ‘buyurun’ karşılığını karıştırıp ikramda da lütfen der: Lütfen, çayınız yanlıştır; bir şey uzatırken ya da buyur ederken Buyurun, çayınız denir.

Kendin dene

  1. Konuğa çayını uzatıyorsunuz. Boşluğa ‘lütfen’ değil, uzatırken söylenen sözcüğü yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    buyurun

    buyurun: bir şey uzatırken ya da buyur ederken lütfen değil buyurun denir.

  2. bekle- fiilinden nazik emir biçimini yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    bekleyin

    bekleyin: bekle- ünlüyle bittiği için kaynaştırma y gelir, ek -yin olur.

  3. ‘Su verir misiniz?’ kalıbındaki boşluğa ver- fiilini -ir ekiyle yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    verir

    verir: verir misiniz? emirden daha yumuşaktır; ver- + -ir + mi + -siniz.

  4. ‘Bir rica edebilir miyim?’ kalıbındaki boşluğa etmek fiilinin ‘-ebilir’ biçimini yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    edebilir

    edebilir: et- ünlüyle başlayan ek alınca t yumuşar ve d olur.

Bugün kullan

Öğrencilerden içecek söyleme, yabancı birinden beklemesini isteme ve birine tuz uzatma durumları için üç kısa cümle yazmalarını isteyin; yalnızca ilk ikisinde lütfen olmalı.