Öğrencilerin evet-hayır sorularını ve var mı sorularını doğru sözcükle yanıtlaması için kısa bir not.

Temel fikir

Evet ve hayır evet-hayır sorularının olumlu ve olumsuz yanıtıdır; varlık ve sahiplik sorularında yanıt var ya da yok olur: Süt var mı? Evet, var. Hayır, yok. Eylem sorusunda olumsuzluk eylemin kendisindedir: içmiyorum.

Karşılaştırılacak kalıplar
SoruOlumluOlumsuz
Süt var mı?Evet, var.Hayır, yok.
Çay içiyor musun?Evet, içiyorum.Hayır, içmiyorum.
Kalemin var mı?Evet, var.Hayır, yok.

Örnekler

  • Evde süt var mı?
  • Evet, evde süt var.
  • Hayır, evde süt yok.Yok, var'ın karşıtıdır; var'lı bir soruya yalnızca yok demek yeter. Başa gelen hayır isteğe bağlıdır: Evde süt yok zaten olumsuz bir yanıttır.
  • Çay içiyor musun?
  • Hayır, içmiyorum.Eylem sorusu eylemle yanıtlanır; burada olumsuzluk -mi- ile kurulur: içmiyorum. Yok burada uymaz, çünkü yalnızca bir şeyin bulunmadığını söyler.
  • Kardeşin var mı?
  • Hayır, kardeşim yok.Türkçede “sahip olmak” için ayrı bir eylem kullanılmaz. Sahip olunan ada iyelik eki gelir, kardeş + im, sonra var ya da yok varlığı bildirir.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenciler yok'u genel bir “hayır” gibi kullanmaya yatkındır ve Çay içiyor musun? sorusuna Yok diyebilir. Günlük konuşmada yok arkadaşlar arasında “hayır” yerine de duyulur, ama sınıfta önce hayır ve olumsuz eylem öğretilir; yok yalnızca var'ın karşıtıdır.

Kendin dene

  1. Evde ekmek bulunmadığını söyleyin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    yok

    yok: ekmek evde ya vardır ya yoktur; soru varlık sorusu olduğu için olumsuz yanıt eylemle değil yok ile verilir.

  2. Odada bir kedi bulunduğunu söyleyin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    var

    var: kedi odadadır; varlık bildirmek için ayrı bir eylem gerekmez, var yeter.

  3. Kalem sözcüğüne “benim” anlamında iyelik ekini getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kalemim

    kalemim: iyelik eki -im ada gelir (son ünlü e, ad m ünsüzüyle biter), sonra yok sahip olunmadığını bildirir.

  4. Çay içiyor musun? sorusuna olumsuz yanıt verin; ilk sözcüğü yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    hayır

    hayır: soru bir eylem hakkında olduğu için olumsuz yanıt hayır olur; sözcük noktasız ı ile yazılır, hayir yanlıştır.

Bugün kullan

Öğrencilerden bir arkadaşlarına var mı? ile üç soru, eylemli bir soru sormalarını ve her soru için olumlu ve olumsuz birer yanıt yazmalarını isteyin.