Bu derste amaç köken ezberletmek değil, öğrencinin bildiği bir kelimeyi Türkçenin ses düzeniyle söylemesini sağlamaktır. Arapça, Farsça ve Fransızca kökenli örnekleri kullanın. Sayfaya ses kaydı eklenmemiştir; yazılı karşıtlıkları ağız konumuyla birlikte çalıştırın.

Temel fikir

Alıntı kelimelerde ünlü uzunluğu ile vurgu ayrı özelliklerdir. Sade sözcüğünün ilk, beraber sözcüğünün orta ünlüsünü kesintisiz uzatarak modelleyin; hece sayısı artmaz. Adet/âdet çiftinde sayı bildiren kullanım ile alışkanlık anlamını eşleştirin; ikinci kelimenin ilk ünlüsü uzundur. Kar/kâr karşıtlığında ise yalnız uzunluk değil, k ünsüzünün boğumlanma yeri de değişir: kâr için dil gövdesi sert damağa doğru yükselir. Proje ve jilet içindeki j, ötümlü bir sürtünme sesidir; dil, diş etlerinin hemen gerisinde daralma oluşturur. Ş sesini ötümlü söylemek bu konumu buldurabilir. C sesinde sürtünmeden önce tam kapanma vardır.

Örnekler

  • Bu tasarım oldukça sade.
  • Bugün beraber yemek hazırlıyoruz.
  • Yeni projeyi yarın konuşalım.
  • adet
  • âdet
  • kar
  • kâr
  • jilet
  • beraber

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci uzun ünlüyü görünür kılmak için her kelimeye şapka ekleyebilir; sade ve beraber bu işaret olmadan yazılır. İki kez söylenen ünlüyü uzun ünlü saymayın. Kaynak dili bilen öğrencilerde de aktarma olabilir: Fransızca sesletimi bütünüyle taşımak veya j yerine c söylemek Türkçe hedefinden uzaklaştırır.

Kendin dene

  1. Ölçünlü Türkçede uzun ünlü içeren kelimeyi yazın: sade / masa.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    sade

    sade: Ölçünlü söyleyişte ilk ünlü uzundur; masa sözcüğünde bu özellik yoktur. Öğrenci uzunluğu göstermek için üçüncü bir hece eklememelidir.

  2. Pro_e kelimesini tamamlayın. Kesintisiz ötümlü sürtünmeyi gösteren harfi yazın: j / c.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    j

    j: Proje içindeki ses, hava akımının bütünüyle kesilmediği ötümlü sürtünmeyle oluşur. C yanıtı, sürtünme öncesindeki kapanmanın karıştırıldığını gösterir.

  3. Bu satıştan kâr ettik. cümlesindeki kâr ne anlatıyor? Kazanç mı, kar yağışı mı? Uygun karşılığı yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kazanç

    kazanç: Cümlede elde edilen para anlatılıyor; bu nedenle hedef kâr sözcüğüdür. Kar cevabı hem anlamı hem de hedeflenen ince k ve uzun ünlü birleşimini değiştirir.

  4. Beraber kelimesindeki uzun ünlü hangi hecede? Be, ra veya ber yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    ra

    ra: Be-ra-ber ayrımında uzun a orta hecededir. Uzunluğu hece sayısıyla karıştıran öğrenciye üç heceyi koruyarak bu ünlüyü sürdürmesini gösterin.

Bugün kullan

Önce üç cümleyi okutun. Ardından adet/âdet ve kar/kâr çiftlerinin anlamını sorduktan sonra sesletimini karşılaştırın. Proje ile jilet için öğrenciden yeni birer cümle isteyin; j öncesinde kapanma, uzun ünlüde kesinti ve fazladan hece olup olmadığını ayrı ayrı gözleyin.