Bu derste öğrencinin düzeltme işaretini tek bir ses komutu olarak görmesini önleyin. Anlam karşılaştırmasını ses ve yazım çalışmasıyla birleştirin. Derse bağlı ses kaydı yoktur; yazılı çiftler ve ağız konumu üzerinden ilerleyin.

Temel fikir

Önce hala ile hâlâ çiftini anlamlarıyla karşılaştırın; ikinci sözcükte iki ünlünün de uzunluğunu, hece eklemeden gösterin. Kar ile kâr çiftinde uzunluğun yanı sıra ince k duyulduğunu belirtin. İnce k için dil gövdesini sert damağa yaklaştırın. Alıntı sözcüklerde işaret, önceki k veya g ünsüzünün ince okunuşunu da gösterir: kâğıt, mahkûm, tezgâh. Bazı özel adlarda ince l sonrasında da kullanılır: Lâle. Son olarak resmi ile resmî ayrımını kurun: ilki iyelik veya belirtme eki almış ad, ikincisi nispet ekiyle kurulmuş sıfattır.

Karşılaştırılacak kalıplar
Düzeltme işareti yokDüzeltme işareti var
halahâlâ
karkâr
resmiresmî

Örnekler

  • Bu dükkân hâlâ açık.
  • Masada iki kâğıt var.
  • Bu ay kâr arttı.
  • hala
  • hâlâ
  • kar
  • kâr
  • resmi
  • resmî
  • mahkûm
  • tezgâh
  • Lâle

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrencinin her şapkayı vurgu ya da zorunlu uzunluk olarak yorumlayıp yorumlamadığını kontrol edin. Her uzun ünlü işaretlenmez; sade bunun için yeterli bir karşı örnektir. Mahkûm sözcüğünde ince k yüzünden u sesini ü yapmasına izin vermeyin; dudak yuvarlaklığını koruyarak ünsüzü çalıştırın.

Kendin dene

  1. Bu cümlede hâlâ sözcüğünün anlamına uyanı yazın: henüz mü, kazanç mı?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    henüz

    henüz: Verilen bağlamda hâlâ ile devam eden durumu anlatır. Öğrenci hala sözcüğünü seçerse akrabalık adı ile zaman bildiren sözcüğü karıştırmıştır.

  2. Kâr sözcüğünün anlamını seçip yazın: kazanç mı, yağış mı?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kazanç

    kazanç: Burada para kazanma anlamı aranır. Kar yağış adı olduğu için aynı bağlamı karşılamaz; anlam seçimi yazım ayrımını görünür kılar.

  3. Resmî yazı sözünde resmî sözcüğünün türünü yazın: sıfat mı, ad mı?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    sıfat

    sıfat: Resmî yazı içinde ilk sözcük yazının niteliğini bildirir. Bir kişinin resminden söz edilmediği için sondaki î, iyelik eki değildir.

  4. Mahkûm sözcüğünde û öncesindeki ince ünsüzü tek harfle yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    k

    k: Mahkûm içinde û öncesindeki ünsüz budur. Öğrencinin dil temasını öne almasını, ardından gelen ünlüyü ise yuvarlak tutmasını sağlayın.

Bugün kullan

Öğrencilerden kar/kâr ve hala/hâlâ çiftlerini anlamlarıyla okumalarını, ardından hâlâ ve resmî ile özgün cümleler yazmalarını isteyin. İşaretleri örnek yazımlarla karşılaştırın. Her işaretin anlam ayrımını mı, ince ünsüzü mü, nispet ekini mi gösterdiğini açıklatsınlar.