Bu B1 dersinde hedef, öğrencinin bildiği bir çekimi kısalmış söyleyişte de tanımasıdır. Derse ses kaydı eklenmemiştir; tablo, söyleyişi yaklaşık olarak gösterir. Öğretmen, biçimleri karşılaştırırken konuşma dilindeki çeşitliliği yazım yanlışıyla bir tutmamalıdır.
Temel fikir
Şimdiki zaman ekindeki r, gündelik konuşmada sözcük sonunda ya da bir ünsüz önünde düşebilir: bekliyor için bekliyo, biliyorsun için biliyosun duyulabilir. Zaman ve kişi anlamı değişmez. Ne yapıyorsun ifadesinin başlangıcı da kısalarak napıyosun gibi bir söyleyiş ortaya çıkar; bunu bütün sözcük birleşimlerine uygulanan bir kural olarak sunmayın. Sesletim karşılaştırması için bekliyor sözcüğündeki son r sırasında dil ucunun üst dişlerin hemen arkasına kısa dokunuşunu gösterin; bekliyo biçiminde bu son dokunuş yoktur. Kullanım kişiden kişiye değişir; tam söyleyiş de mümkündür. Tablodaki kısalmalar standart yazım önerisi değildir.
| Standart yazım | Olası gündelik söyleyiş (yaklaşık) |
|---|---|
| ne yapıyorsun | napıyosun |
| bekliyor | bekliyo |
| biliyorsun | biliyosun |
| çalıyor | çalıyo |
| yaklaşıyor | yaklaşıyo |
| arıyorsun | arıyosun |
Örnekler
- Sen burada ne yapıyorsun?
- Taksi kapıda bekliyor.
- Bu adresi biliyorsun.
- Telefon yine çalıyor.
- Tren yaklaşıyor.
- Beni arıyorsun.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrencinin bütün r seslerini silmediğini kontrol edin. Arıyorsun sözcüğünün kökündeki r, arıyosun söyleyişinde korunur. Ayrıca napıyosun ayrı bir fiil değildir; standart yazımda ne yapıyorsun iki sözcüktür.
Kendin dene
napıyosun biçimini standart yazı diline aktarın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
ne yapıyorsun
ne yapıyorsun: öğrenci, kaybolan seslerin yanı sıra soru sözcüğünü de geri getirir. İki sözcüklü yanıt, bir eylemin ne olduğunu soran yapıyı korur.
bekliyo biçimini standart yazı diline aktarın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
bekliyor
bekliyor: taksinin beklemesi sürmektedir. Sonda geri getirilen r, şimdiki zaman ekine aittir; eksik duyulması başka bir zaman eki kullanıldığı anlamına gelmez.
biliyosun biçimini standart yazı diline aktarın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
biliyorsun
biliyorsun: -sun muhatabın ikinci tekil kişi olduğunu gösterir. Yalnızca biliyor yazılması bu kişi bilgisini kaybettirir; r, kişi ekinden önce tamamlanmalıdır.
arıyosun biçimini standart yazı diline aktarın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
arıyorsun
arıyorsun: ilk r zaten arıyosun biçiminde duyulur ve köke aittir. Eklenmesi gereken ikinci r, -yor içindedir; muhatabın arama eylemi değişmez.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
napıyosun biçimini standart yazı diline aktarın.
bekliyo biçimini standart yazı diline aktarın.
biliyosun biçimini standart yazı diline aktarın.
arıyosun biçimini standart yazı diline aktarın.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Standart yazım sütununu kapatıp öğrencilerden her söyleyişin yazı dilindeki karşılığını bulmalarını isteyin. Ardından altı örneği tam biçimleriyle okutun. Bekliyor ile bekliyo karşılaştırmasında anlamın değişmediğini, kısalmayı üretmenin zorunlu olmadığını vurgulayın.