Bu B1 dersinde isimden fiil yapan -leş/-laş ekinin oluş bildiren kullanımı ele alınır. Öğrenciye bir sıfatın anlattığı durum ile o duruma geçişi karşılaştırın. Her sıfata mekanik olarak ek getirtmek yerine yerleşik fiiller üzerinden ilerleyin.
Temel fikir
Tabanın son ünlüsü a, ı, o, u ise -laş, e, i, ö, ü ise -leş seçilir. Tabanı koruyarak birleştirmeyi gösterin: zor → zorlaşmak, güzel → güzelleşmek. Ünlüyle biten koyu sözcüğünde de araya y girmez: koyulaşmak. Oluşan fiil gövdesine mastar veya zaman eki gelir. sertleşti örneğinde geçmiş zaman ekinin ş sonrasında t ile başlamasını ayrıca kontrol ettirin.
| Son ünlü | Ek | Taban | Mastar |
|---|---|---|---|
| a, ı, o, u | -laş | zor / koyu | zorlaşmak / koyulaşmak |
| e, i, ö, ü | -leş | güzel / sert | güzelleşmek / sertleşmek |
Örnekler
- Bahçe bu yıl güzelleşti.
- İşler giderek zorlaşıyor.
- Deniz sonunda sakinleşti.
- güzelleşmekgüzelleşOluş bildiren -leş / -laşmekMastar eki: -mek / -mak
- koyulaşmakkoyulaşOluş bildiren -leş / -laşmakMastar eki: -mek / -mak
- sertleştisertleşOluş bildiren -leş / -laştiGörülen geçmiş zaman eki: -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tü
- Oda temizlikten sonra temizleşti.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci temizlemek ile temizleşmek fiillerini eş anlamlı sanabilir. Oda temizleşti cümlesinde değişen varlık öznedir. Odayı temizledi cümlesinde ise işi yapan kişi bağlamdan anlaşılır; oda nesnedir. Ek seçimini yalnızca ünlü uyumuna bakarak değerlendirmeyin.
Kendin dene
güzel sıfatından oluş bildiren fiilin mastarını yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
güzelleşmek
güzelleşmek: Tabanın son sesi olan l ile ekin ilk sesi olan l yan yana gelir. Çift ünsüzü tekleştiren öğrenciye tabanı ve eki ayrı renklerle gösterin; mastarın ince ünlülü biçimi -mek olur.
koyu sıfatından rengin değişmesini anlatan fiilin mastarını yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
koyulaşmak
koyulaşmak: Son ünlü u olduğu için gövde koyulaş- olur. Ek ünsüzle başladığından taban ile ek arasına kaynaştırma sesi konmaz; mastar eki -mak biçimindedir.
sert sıfatına oluş eki ve görülen geçmiş zaman eki getirerek boşluğu doldurun.
Cevabı veya örnek cevabı göster
sertleşti
sertleşti: Değişen varlık kildir. Gövdenin sonundaki ötümsüz ş, geçmiş zaman ekinin -ti biçimini gerektirir; tabandaki t de korunur.
Odanın durumundaki değişimi anlatın: temiz sıfatına oluş eki ve görülen geçmiş zaman eki getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
temizleşti
temizleşti: Odanın durumundaki değişim anlatıldığı için Oda öznedir. Temizledi yanıtı, temizleme işini yapan birini anlatır ve istenen anlamı değiştirir.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
güzel sıfatından oluş bildiren fiilin mastarını yazın.
koyu sıfatından rengin değişmesini anlatan fiilin mastarını yazın.
sert sıfatına oluş eki ve görülen geçmiş zaman eki getirerek boşluğu doldurun.
Odanın durumundaki değişimi anlatın: temiz sıfatına oluş eki ve görülen geçmiş zaman eki getirin.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden tablodaki üç tabanın mastarını yazmalarını ve iki değişimi geçmiş zamanda anlatmalarını isteyin. Her cümlede değişen varlığı buldurun; ardından ş sonrasındaki geçmiş zaman ekini işaretletin.