Öğrencilerin bir ada -siz ekini getirip bir şeyin eksikliğini anlatmaları için kısa bir not; ünlü uyumunun kuralı ayrı sayfadadır.

Temel fikir

Ad yapma eki -siz, son ünlüye göre dört biçim alır: -siz, -sız, -suz, -süz (şekersiz, ışıksız, tuzsuz, sütsüz). Ek her zaman s ile başlar; ünsüz benzeşmesi olmaz.

Karşılaştırılacak kalıplar
Son ünlüEkÖrnek
a, ı-sızparasız, ışıksız
e, i-sizevsiz, işsiz
o, u-suzsosuz, tuzsuz
ö, ü-süzsözsüz, sütsüz

Örnekler

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenciler bulunma durumundaki d/t değişimini buraya taşıyıp -tiz ya da -ziz yazar; bir de yumuşatma yapar: çocuğsuz yanlıştır, doğrusu çocuksuz. Zamirlerde o için onsuz biçimini ayrıca gösterin.

Kendin dene

  1. süt sözcüğüne -siz ekini getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    sütsüz

    sütsüz: son ünlü ön ve yuvarlak ü, ek -süz; s t'den sonra da değişmez.

  2. çocuk sözcüğüne -siz ekini getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    çocuksuz

    çocuksuz: son ünlü u, ek -suz; ek ünsüzle başladığı için son k yumuşamaz.

  3. ışık sözcüğüne -siz ekini getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    ışıksız

    ışıksız: son ünlü kalın ve düz ı, ek -sız; k yumuşamaz.

  4. ses sözcüğüne -siz ekini getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    sessiz

    sessiz: son ünlü e, ek -siz; çift s gövdeden ve ekten gelir, doğrudur.

Bugün kullan

Öğrencilerden yiyecek ve içeceklerle ilgili üç cümle yazmalarını (örneğin şekersiz çay) ve her -siz sözcüğünün ünlüsünü denetlemelerini isteyin.