Öğrencilerin bir ada -li ekini getirip "-li olan, ile birlikte" anlamını kurmaları için kısa bir öğretmen notu.
Temel fikir
Yapım eki olan -li (-li, -lı, -lu, -lü) bir adı sıfata çevirir ve "ile birlikte, sahip" anlamı verir: şekerli, sütlü, karlı. Ek, son ünlüye göre dört biçimlidir; l hiç değişmez. Yer adlarına gelince o yerden olan kişiyi bildirir: Ankaralı.
| Son ünlü | Ek | Örnek |
|---|---|---|
| a | -lı | karlı |
| ı | -lı | balıklı |
| o | -lu | balkonlu |
| u | -lu | tuzlu |
| e | -li | şekerli |
| i | -li | kedili |
| ö | -lü | sözlü |
| ü | -lü | sütlü |
Örnekler
- Annem sütlü kahve içiyor.
- Bahçeli bir evde oturuyoruz.-li ile biten sözcük sıfattır, adın önünde durur; araya bir girebilir: bahçeli bir ev.
- Bugün yağmurlu bir gün.
- AnkaralıyımAnkaralıyım.AnkaralıSahip olma eki: -li / -lı / -lu / -lüyımKişi ekleri: -im, -sin, -iz, -sinizKesme işareti yok: -lı yapım ekidir ve yeni bir sözcük kurar (Ankaralı); Ankara'da gibi çekim ekinden farklıdır. -yım kişi ekidir.
- AlmanyalılarAlmanyalıSahip olma eki: -li / -lı / -lu / -lülarÇoğul eki: -ler / -lar
- İstanbullulardanİstanbulluSahip olma eki: -li / -lı / -lu / -lülarÇoğul eki: -ler / -lardanAyrılma durumu eki: -den / -dan / -ten / -tan
- ağaçlıç ötümsüz olsa da ek l ile başlar: ağaçlı. İlk sesi değişen yalnız -da/-ta gibi eklerdir; -li hiç değişmez.
- Parka ailemle gidiyorum.Birliktelik -le/-la ile söylenir, -li ile değil: ailemle. -li, bir şeyin neye sahip olduğunu bildirir.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenciler -li ile birliktelik eki -le/-la'yı karıştırır ve ailemli yazar; doğrusu ailemle. Yapım eki olduğu için kesme işareti de konmaz: Ankaralı, Ankara'lı değil.
Kendin dene
şeker sözcüğüne sahip olma ekini getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
şekerli
şekerli: son ünlü ince e, ek -li; l değişmez.
süt sözcüğüne sahip olma ekini getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
sütlü
sütlü: son ünlü ince yuvarlak ü, ek -lü.
Almanya sözcüğüne, oradan olan kişiyi bildiren eki getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
Almanyalı
Almanyalı: son ünlü kalın a, ek -lı; yapım eki olduğu için kesme işareti yoktur.
ailem sözcüğüne birliktelik ekini getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
ailemle
ailemle: birliktelik -le/-la ekiyle söylenir, -li ile değil; son ünlü e olduğu için -le.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
şeker sözcüğüne sahip olma ekini getirin.
süt sözcüğüne sahip olma ekini getirin.
Almanya sözcüğüne, oradan olan kişiyi bildiren eki getirin.
ailem sözcüğüne birliktelik ekini getirin.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun: Ankaralıyım.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden yiyecek ve yerlerle ilgili dört cümle yazmalarını, -li ile biten sözcüklerin son ünlüsünü denetlemelerini isteyin.