Bu derste öğrencinin yalnızca çekim tablosunu tamamlamasını değil, alışma sürecinin hangi aşamada olduğunu da anlatmasını hedefleyin. Önce yeni bir iş veya değişen bir günlük düzen bağlamı kurun; ardından adla ve isim-fiille kurulan tümleçleri karşılaştırın.

Temel fikir

Alışmak fiilinin tümleci yönelme durumundadır: yeni işe alışmak. Bir eyleme alışma, isim-fiilin yönelme eki almasıyla anlatılır: erken kalkmaya alışmak. Öğrencilere alışıyorum ile süreci, alıştım ile gerçekleşen uyumu anlattırın. Geniş zamanın genel eğilim bildiren kullanımını alışırım üzerinden gösterin. Yazıda kökün ş sesi korunur; alıştım biçiminde ek t ile başlar, alışacağım ve alışacağız biçimlerinde gelecek zaman ekinin son sesi yumuşar.

Karşılaştırılacak kalıplar
KişiŞimdiki zamanGörülen geçmiş zamanGelecek zamanGeniş zamanOlumsuz şimdiki zaman
benalışıyorumalıştımalışacağımalışırımalışmıyorum
senalışıyorsunalıştınalışacaksınalışırsınalışmıyorsun
oalışıyoralıştıalışacakalışıralışmıyor
bizalışıyoruzalıştıkalışacağızalışırızalışmıyoruz
sizalışıyorsunuzalıştınızalışacaksınızalışırsınızalışmıyorsunuz
onlaralışıyorlaralıştılaralışacaklaralışırlaralışmıyorlar

Örnekler

  • Ben yeni işe alışıyorum.
  • Biz bu sese alıştık.
  • Zamanla bu düzene alışacaksın.
  • Gürültüye alıştım ama hâlâ sevmiyorum.
  • Erken kalkmaya henüz alışmadım.
  • Yeni ayakkabılara çabuk alışırım.
  • Bu sessizliğe alışıyor musunuz?
  • Soğuk suyla duş almaya yavaş yavaş alışıyorum.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Sevmek ile kurulan cümleyi dönüştürürken öğrencinin belirtme ekini koruyup korumadığını denetleyin: yeni işi alıştım yerine yeni işe alıştım gerekir. Alışmayı sevmekle eş anlamlı sunmayın. Henüz alışmadım beklenen sonucun daha gerçekleşmediğini, alışmıyorum ise alışma sürecinin işlemediğini anlatır.

Kendin dene

  1. İş sözcüğünü yönelme durumuna getirerek boşluğa bütün sözcüğü yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    işe

    işe: Uyum sağlanan şey yeni iştir. Bu nedenle iş sözcüğü yönelme eki alır; işi biçimi burada fiilin istediği tümleci kurmaz.

  2. Kalkmak fiilini isim-fiil ve yönelme ekiyle tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kalkmaya

    kalkmaya: Kalk- tabanına önce isim-fiil eki -ma, sonra yönelme eki -ya gelir. Böylece alışılan eylem, çekimli bir fiille değil isim-fiilli bir yapıyla belirtilir.

  3. Alışmak fiilini birinci tekil kişide görülen geçmiş zamanda çekimleyin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    alıştım

    alıştım: Sonunda sözü uyumun gerçekleştiğini gösterir. Ötümsüz ş sonrasında geçmiş zaman eki t ile başlar; sondaki m birinci tekil kişiyi belirtir.

  4. Alışmak fiilini birinci tekil kişide olumsuz görülen geçmiş zamanda çekimleyin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    alışmadım

    alışmadım: Henüz sözü, sonucun şimdiye kadar gerçekleşmediğini gösterir. Olumsuzluk eki -ma araya girdiği için geçmiş zaman eki ünlüden sonra gelir ve d ile başlar.

Bugün kullan

Öğrenciden üç değişiklik seçmesini isteyin: biri için süreci, biri için gerçekleşen uyumu, biri için henüz gerçekleşmeyen uyumu anlatsın. En az bir cümlede isim-fiil kullansın. Sonraki adımda ulaşmak fiiline geçin.