Bu derste öğrencinin sağlanan kaynağı, bundan yararlanan kişiyi ve gerçekleşmesi sağlanan eylemi ayırması hedeflenir. Sınıfta önce somut bir çalışma alanı, ardından söz sırasını düzenleyen bir çizelge üzerinden ilerleyin; her iki kullanımda da nesneyi buldurun.

Temel fikir

Gençlere çalışma alanı sağlamak örneğinde gençlere yönelme tümleci, çalışma alanı belirtisiz nesnedir. Herkesin konuşmasını sağlamak yapısında ise adlaştırılmış yan cümle nesne görevindedir: herkesin ilgi durumunda, konuşmasını üçüncü tekil kişi iyelik eki ve belirtme durumu ekiyle kullanılır. Çekimde sağlıyorum biçimindeki ünlü daralmasını sağladım ve sağlarım ile karşılaştırın. Sağlayacağım biçiminde gövdeyi gelecek zaman ekine bağlayan y ile kişi ekinden önce k → ğ değişimini ayrı ayrı gösterin.

Karşılaştırılacak kalıplar
Biçimbeno
Şimdiki zamansağlıyorumsağlıyor
Görülen geçmiş zamansağladımsağladı
Gelecek zamansağlayacağımsağlayacak
Geniş zamansağlarımsağlar
Olumsuz şimdiki zamansağlamıyorumsağlamıyor
Olumsuz geniş zamansağlamamsağlamaz
Yeterliksağlayabilirimsağlayabilir

Örnekler

  • Bu atölye gençlere çalışma alanı sağlıyor.
  • Yeni raflar bize yer sağladı.
  • Bu yöntem zaman tasarrufu sağlar.
  • Bu çizelge herkesin sırayla konuşmasını sağlıyor.
  • Ekibe gerekli malzemeyi yarın sağlayacağım.
  • Bu kapak suyun dökülmemesini sağlıyor.
  • Sadece para sağlamak sorunu çözmez.
  • Yeni düzenleme beklediğimiz kolaylığı sağlamadı.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci yönelme durumunu sonuç bildiren yan cümleye taşıyabilir: konuşmasına sağlamak yerine konuşmasını sağlamak gerekir. Olumsuzluğun kapsamını da denetleyin: dökülmemesini sağlamak, dökülmeyi önlemeyi anlatır; dökülmesini sağlamamak aynı sonucu güvenceye almaz.

Kendin dene

  1. Sağlamak fiilinin üçüncü tekil kişi şimdiki zaman biçimini yazın; atölye şu anda alan sunuyor.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    sağlıyor

    sağlıyor: Cümlede şu anda süren bir hizmet anlatılır ve özne tekil atölyedir. Sağla- gövdesinin sonundaki a, -yor önünde ı olur; ek kişi işareti gerekmez.

  2. Konuşmak fiilini adlaştırıp gerekli iyelik ve durum eklerini getirin; çizelge herkesin sırayla söz almasını sağlıyor. Tek sözcük yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    konuşmasını

    konuşmasını: Çizelgenin sağladığı şey herkesin sırayla konuşmasıdır. -sı iyelik eki bu eylemi herkesin ile ilişkilendirir; -nı ise yan cümleyi belirtili nesne yapar.

  3. Sağlamak fiilinin birinci tekil kişi gelecek zaman biçimini yazın; malzemeyi yarın ben temin edeceğim.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    sağlayacağım

    sağlayacağım: Yarın geleceği, ben birinci tekil kişiyi belirler. Gelecek zaman ekinin sonundaki k, ünlüyle başlayan -ım önünde ğ olur; gövdedeki a korunur.

  4. Dökülmek fiilini olumsuz yapıp adlaştırın; gerekli iyelik ve durum eklerini getirin. Kapak suyun dışarı dökülmesini önlüyor. Tek sözcük yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    dökülmemesini

    dökülmemesini: Amaç suyun dökülmesidir denemez; kapak bunu önler. İlk -me olumsuzluk, ikinci -me adlaştırma ekidir; ardından -si iyelik ve -ni belirtme durumu gelir.

Bugün kullan

Öğrencilerden ortak bir çalışma alanının sunduğu kaynağı, mümkün kıldığı eylemi ve önlediği durumu anlatan üç cümle isteyin. Bir cümlede gelecek zaman kullandırın; nesne ile yönelme tümlecini ayırt edip edemediklerini kontrol edin.