Gesproken ya: aandrang, herinnering en ongeloof

Het idee

Ya is een los, onveranderlijk woord in informele gesprekken. Vergelijk Bugün pazar (een mededeling) met Bugün pazar ya! (een herinnering aan iets wat beiden weten). Bij een verzoek zoals Biraz bekle ya! kan het aandrang toevoegen; in Çay çok sıcak ya! kan het een klacht kleuren. Toon en context bepalen het effect, dus er is geen vaste vertaling voor elk gebruik.

Voorbeelden

• Biraz bekle ya!Wacht nou even!Een vriend blijft je opjagen. Met dit antwoord dring je erop aan dat die even wacht; het kan ongeduldig klinken.
• Bugün pazar ya!Het is vandaag toch zondag!Twee vrienden staan voor een gesloten winkel. Ze weten allebei welke dag het is: dit antwoord herinnert aan dat gedeelde gegeven.
• Çay çok sıcak ya!Die thee is wel heel heet, zeg!Een vriend vraagt waarom je niet drinkt. Je antwoord laat ergernis over de hete thee horen en is meer dan een mededeling over de temperatuur.
• Biraz bekle.Wacht even.
• Bugün pazar.Vandaag is het zondag.
• Çay çok sıcak.De thee is heel heet.
• — Bu bilet yüz lira. — Bırak ya! Çok pahalı!— Dit kaartje kost honderd lira. — Nee toch! Dat is heel duur!

Let op

Lees ya niet als “ja” of als een beleefd “alsjeblieft” dat je aan ieder verzoek toevoegt: het kan opdringerig klinken. In het gesprek over het kaartje drukt Bırak ya! ongeloof uit, zonder iemand te vragen een voorwerp los te laten. Elders kan het een idee afwijzen of vragen om een onderwerp te laten rusten.

Probeer het zelf

1. Een vriend blijft je opjagen. Vul het woord in dat aandrang uitdrukt: ya of evet?

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   ya

   ya: de spreker wil meer tijd en stemt niet in met een bewering. Evet betekent “ja” en geeft hier niet de bedoelde aandrang.

2. Jullie weten allebei dat het zondag is. De winkel is dicht. Schrijf het antwoord over dat je vriend uitdrukkelijk aan de dag herinnert.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   Bugün pazar ya

   Bugün pazar ya: beide vrienden kennen de dag al. Het antwoord haalt dat feit aan om de gesloten winkel te verklaren; het geeft niet alleen nieuwe kalenderinformatie.

3. Laat alleen het gesprekspartikeltje weg. Schrijf de zin van drie woorden die de temperatuur zonder die extra nadruk vermeldt.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   Çay çok sıcak

   Çay çok sıcak: zonder ya blijft de informatie over de thee gelijk. Çok betekent nog steeds “heel”; de extra nadruk van het partikeltje valt weg, al kan de toon nog emotie overbrengen.

4. De prijs van het kaartje klinkt ongelooflijk. Vul de informele reactie van ongeloof aan: Bırak of Teşekkürler?

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   Bırak

   Bırak: samen met het gegeven ya vormt het de reactie Bırak ya! De prijs is moeilijk te geloven; niemand houdt iets vast dat moet worden losgelaten.

Gebruik het vandaag

Schrijf twee korte gesprekken tussen vrienden: een herinnering en een ongeduldig antwoord. Voeg ya toe, haal het weer weg en lees beide versies hardop. Ga daarna verder met yani, işte en hani in hun eigen les.