-di, -dı, -du, -dü, -ti: czas przeszły (geldi, yaptı)

Zasada

Końcówka -di mówi, że coś się stało: geldi, aldı, gördü, yaptı. Samogłoska ma cztery postaci i zależy od ostatniej samogłoski tematu (e i daje i, a ı daje ı, o u daje u, ö ü daje ü). Pierwsza spółgłoska to d po głosce dźwięcznej i t po bezdźwięcznej, czyli po ç f h k p s ş t: yaptı, geçti. Razem to osiem postaci. Końcówkę dodaje się do gołego tematu, czyli czasownika bez -mek/-mak.

Przykłady

• Dün akşam sinemaya gittik.Wczoraj wieczorem poszliśmy do kina.Temat git kończy się bezdźwięcznym t, więc końcówka to -ti; końcowe -k oznacza my: gittik.
• Annem bana bir mektup yazdı.Mama napisała mi list.Temat yaz kończy się dźwięcznym z, więc końcówka zaczyna się od d, a ostatnia samogłoska a daje ı: yazdı. Dla on/ona/ono nic już nie dochodzi.
• Kedi bahçede uyudu.Kot spał w ogrodzie.Temat uyu kończy się samogłoską, która liczy się jako dźwięczna, więc końcówka zaczyna się od d, a samogłoska u daje du; nic się nie wstawia: uyudu.
• geldimprzyszedłem / przyszłamgel·di-di, -dı, -du, -dü, -ti: czas przeszły (geldi, yaptı)·mKońcówki osobowe czasu przeszłego: -m, -n, -k, -niz, -ler
• yaptınızzrobiliścieyap·tı-di, -dı, -du, -dü, -ti: czas przeszły (geldi, yaptı)·nızKońcówki osobowe czasu przeszłego: -m, -n, -k, -niz, -lerTemat yap kończy się bezdźwięcznym p, więc końcówka zaczyna się od t: yaptı. Potem idzie końcówka osobowa -nız (wy); końcówki osobowe mają osobną lekcję.
• gördülerzobaczyligör·dü-di, -dı, -du, -dü, -ti: czas przeszły (geldi, yaptı)·lerKońcówki osobowe czasu przeszłego: -m, -n, -k, -niz, -ler
• okudunczytałeś / czytałaśoku·du-di, -dı, -du, -dü, -ti: czas przeszły (geldi, yaptı)·nKońcówki osobowe czasu przeszłego: -m, -n, -k, -niz, -ler
• uçtupoleciałTemat uç kończy się bezdźwięcznym ç, więc końcówka zaczyna się od t, a ostatnia samogłoska u daje tu: uçtu. Samo ç się nie zmienia.

Uważaj

Po głosce bezdźwięcznej nie pisze się d: yapdı i geçdi są błędne, poprawnie jest yaptı i geçti. Końcówka stoi też przy gołym temacie, więc git- zostaje git-: gitti, a nie gidti, choć w czasie teraźniejszym jest gidiyorum z d.

Spróbuj samodzielnie

1. Dodaj do gör (widzieć) końcówkę czasu przeszłego: on/ona widział(a).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   gördü

   gördü: ostatnia samogłoska w gör to ö, więc końcówka ma ü, a r jest dźwięczne, więc zaczyna się od d: -dü.

2. Dodaj do yap (robić) końcówkę czasu przeszłego: on/ona zrobił(a).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   yaptı

   yaptı: p jest bezdźwięczne, więc końcówka zaczyna się od t, a samogłoska a daje ı: -tı.

3. Dodaj do git (iść) końcówkę czasu przeszłego: on/ona poszedł/poszła.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   gitti

   gitti: git kończy się bezdźwięcznym t, więc końcówka to -ti; oba t zostają, a temat nie mięknie jak w gidiyor.

4. Dodaj do oku (czytać) końcówkę czasu przeszłego: on/ona czytał(a).

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   okudu

   okudu: oku kończy się samogłoską, która liczy się jako dźwięczna, więc d; ostatnia samogłoska u daje -du, bez głoski łącznikowej.

Użyj tego dzisiaj

Napisz trzy zdania o wczorajszym dniu, każde z innym tematem czasownika. Podkreśl każdą końcówkę czasu przeszłego i sprawdź jej samogłoskę oraz pierwszą spółgłoskę.