Bu öğretmen notu, çanta üzerinden şakalaşan iki kişinin konuşmasıyla sunum hakkında şaka yapılmasını istemeyen birinin tepkisini karşılaştırır. Amaç öğrencinin yalnızca kalıbı tanıması değil, karşısındakinin tepkisine göre bir sonraki sözünü seçmesidir.

Temel fikir

Şakalaşmayı bir söz edimi dizisi olarak işleyin: abartılı söz, karşılık, gerekirse açıklama ve onarım. Şaka yapmak niyeti anlatırken biriyle dalga geçmek bir kişiyi hedef alır; bu yüzden ikincisini her bağlamda dostça saymayın. Yok artık! yakınlar arasında abartıya şakacı bir itiraz olabilir; tonlamayı ve ilişkiyi değiştirerek etkisini tartıştırın. Şaka olduğunu biliyorum ama bu konu beni üzüyor cümlesinde niyetin kabulü ile kişisel sınırın nasıl birlikte ifade edildiğini gösterin.

Metni oku

— Bu çantada bütün ev var galiba. — Yok artık, sadece iki kitap var! — Kitaplar da pek kalınmış. Sadece şaka yapıyorum. — Biliyorum, ben de gülüyorum zaten.

— Geçen günkü sunumun hakkında bir espri daha yapayım mı? — Lütfen benimle dalga geçme. Şaka olduğunu biliyorum ama bu konu beni üzüyor. — Haklısın, fazla ileri gittim. Özür dilerim. — Teşekkür ederim. Başka bir şey konuşalım. — Tamam, bu konuda bir daha şaka yapmayacağım.

Örnekler

  • Sadece şaka yapıyorum.
  • Bu espriye çok güldüm.
  • Lütfen benimle dalga geçme.
  • Bu çantada bütün ev var galiba.
  • Yok artık, sadece iki kitap var!
  • Ciddi misin, şaka mı yapıyorsun?
  • Şaka olduğunu biliyorum ama bu konu beni üzüyor.
  • Haklısın, fazla ileri gittim. Özür dilerim.
  • Tamam, bu konuda bir daha şaka yapmayacağım.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci Şaka yaptım diyerek özür dilediğini sanabilir. Bu söz yalnızca niyeti açıklar; Şakadan anlamıyorsun ise sorumluluğu karşıdakine yükler. Onarımda üzüntünün kabulünü ve davranış değişikliğini arayın. Ayrıca benimle dalga geçme kalıbında bana kullanılmadığını denetleyin.

Kendin dene

  1. Çantayla ilgili abartıyı şakacı bir dille geri çeviren samimi karşılığı seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Yok artık

    Yok artık, bütün evin çantada olduğu abartısına aynı hafif tonda karşı çıkar. Geçmiş olsun hastalık ya da sıkıntı sonrasında söylenen bir dilektir; burada konuşmayı sürdürmez.

  2. Ciddi olup olmadığını soran cümleyi uygun soru edatıyla tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    mı

    mı, şaka sözcüğünün son ünlüsü a olduğu için seçilir ve ayrı yazılır. Önceki Ciddi misin? sorusundaki mi bu bölümün ünlüsünü belirlemez.

  3. Dalga geçilen kişiyi belirten zamirin bu ifadeye uygun biçimini seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    benimle

    benimle, dalga geçilen kişiyi belirtir. Burada fiil öbeğinin istediği biçim budur; yönelme durumundaki bana aynı işlevi üstlenmez.

  4. Özürden önce karşıdakinin üzüntüsünü kabul eden, onu suçlamayan başlangıcı seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Haklısın

    Haklısın, karşıdakinin itirazını kabul ederek ardından gelen özrü destekler. Abartıyorsun ise üzülen kişiyi suçlar ve özrün etkisini zayıflatır.

Bugün kullan

İkilere aynı şakaya iki farklı tepki yazdırın: birinde iki kişi de eğlensin, diğerinde biri sınır koysun. Sonraki repliğin tepkiye uygun olmasını isteyin; ikinci konuşma özür ve şakayı tekrarlamama sözüyle bitsin.