Bu B1 dersinde amaç, öğrencinin -ken yapısını yalnızca biçim olarak tanıması değil, iki olay arasındaki zaman ilişkisini kurmasıdır. Önce aynı kişinin yaptığı iki işi, ardından özneleri farklı iki eylemi karşılaştırın.

Temel fikir

Eş zamanlılık bildiren zarf-fiil yapısı üzerinde durun: -ken ile kurulan bölüm, temel cümledeki olayın gerçekleştiği sırada süren eylemi ya da durumu verir. Bu dersteki fiilli örneklerde geniş zaman tabanına kişi eki getirilmez: beklerken. Ancak cümlenin zamanı yalnızca bu tabandan okunmaz; Dün köprüden geçerken yağmur başladı geçmişi anlatır. Sen uyurken ben mutfağı temizledim örneğinde iki özneyi ayrı ayrı işaretletin. Yarın evdeyken bitkileri sulayacağım ile durum bildiren yapının geleceğe de yerleşebildiğini gösterin. Ek biçimlerini ilgili ek dersine bırakın.

Örnekler

  • Yürürken etrafa bakıyorum.
  • Beklerken gazete okuyorum.
  • Çalışırken telefonu kapatırım.
  • Dün köprüden geçerken yağmur başladı.
  • Ben sebzeleri doğrarken ablam çorbayı karıştırdı.
  • Sen uyurken ben mutfağı temizledim.
  • Yarın evdeyken bitkileri sulayacağım.
  • Çorba pişerken sofrayı hazırladık.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci -ken yapısını tamamlanmış bir işin ardından yapılan eylem gibi yorumlayabilir. Çorba pişerken ile Çorba piştikten sonra bölümlerini aynı zaman çizgisinde karşılaştırın: İlkinde pişme sürer, ikincisinde bitmiştir. Geniş zaman tabanını görüp bütün cümleyi şimdiki zamana yerleştiren öğrenciden temel yüklemi de bulmasını isteyin.

Kendin dene

  1. Çorbanın pişmesi sürerken sofrayı hazırladığımızı anlatan seçeneği yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    pişerken

    pişerken: Sofra hazırlanırken çorba henüz pişmektedir. piştikten sonra seçilirse sofranın hazırlanması pişmenin sonrasına taşınır ve verilen durum değişir.

  2. Uyuyan kişi sensin; mutfağı temizleyen benim. Uygun özneyi yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Sen

    Sen: Yönergede uyuyan kişi karşıdaki kişidir. Temizleme işinin öznesi sonraki ben sözcüğüdür; boşluğa Ben yazmak iki eylemi de konuşana yükler.

  3. Yağmurun dün, köprüden geçişim sırasında başladığını anlatan seçeneği yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    geçerken

    geçerken: Köprüden geçiş, yağmur başladığında sürmektedir. Dün ve başladı geçmiş zamanı belirler; geçerim ise kişi eki taşıyan bağımsız bir yüklem olur, istenen zaman bağını kurmaz.

  4. Yarın evde bulunduğum sırada bitkileri sulayacağımı anlatan seçeneği yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    evdeyken

    evdeyken: Sulama işi evde bulunulan süre içinde yapılacaktır. Yarın ve sulayacağım geleceği gösterir; eve ise bir yönelme bildirir ve burada gereken durum anlamını vermez.

Bugün kullan

Öğrencilere üç durum verin: tek kişinin yaptığı iki iş, iki kişinin aynı sırada yaptığı işler ve yarın evde yapılacak bir iş. Her biri için bir cümle kurdurun; özneyi ve olayların zaman çizgisindeki yerini açıklatın.