Bu derste hedef, öğrencinin eş zamanlılık bildiren -ken yapısını doğru biçimde kurmasıdır. Fiilden sonra gelen biçimlerle ad veya sıfatlara eklenen biçimleri karşılaştırın; önce ekin bağlandığı sözcüğün son sesini buldurun.
Temel fikir
Ek fiilin zarf-fiil biçimi iken, ünsüzden sonra -ken, ünlüden sonra -yken olarak birleşir: çocukken, öğrenciyken, evdeyken. Ek, büyük ünlü uyumuna girmez; e değişmez. Bu dersteki fiil örneklerinde kişi eki almamış geniş zaman biçimine -ken eklenir: yapar → yaparken, okur → okurken. giderken sözcüğündeki yumuşamanın -ken yüzünden değil, geniş zamanın ünlüsünden önce gerçekleştiğini gösterin. Ayrı yazılan öğrenci iken de doğrudur. -ken tek başına geçmiş zaman bildirmez; zamanı temel cümlenin yüklemi ve bağlam belirler.
| Başlangıç biçimi | Bitişen ek | Sonuç |
|---|---|---|
| çocuk | -ken | çocukken |
| sıcak | -ken | sıcakken |
| öğrenci | -yken | öğrenciyken |
| evde | -yken | evdeyken |
| yapar | -ken | yaparken |
| okur | -ken | okurken |
| gider | -ken | giderken |
Örnekler
- Annem yemek yaparken ben masayı hazırlıyorum.
- Öğrenciyken babam bu sokakta yaşıyordu.
- Ben evdeyken kedim balkonda uyuyor.
- Çorba sıcakken daha lezzetli.
- yaparkenyaparGeniş zaman eki: -ir, -ar, -erken-ken / -yken: eş zamanlılık bildiren ek
- okurkenokurGeniş zaman eki: -ir, -ar, -erken-ken / -yken: eş zamanlılık bildiren ek
- evdeykenevdeBulunma durumu eki: -de / -da / -te / -tayken-ken / -yken: eş zamanlılık bildiren ek
- giderkengiderGeniş zaman eki: -ir, -ar, -erken-ken / -yken: eş zamanlılık bildiren ek
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrencinin çekimli fiili olduğu gibi taşıyıp okurumken yazıp yazmadığını kontrol edin. ben okurken biçiminde kişi bilgisi zamirle verilir. Ayrıca iki eylemin öznesi aynı olmak zorunda değildir: ilk örnekte yemeği anne yapar, masayı konuşan kişi hazırlar.
Kendin dene
çocuk sözcüğüne -ken ekleyin. Bitişik biçimi tek sözcük olarak yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
çocukken
çocukken: Son k, ünsüzle başlayan ekten önce yumuşamaz. Son ünlü u olsa da ekin e sesi korunur; soruda istenen bitişik biçim tek sözcüktür.
öğrenci sözcüğüne -ken ekleyin. Bitişik biçimi tek sözcük olarak yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
öğrenciyken
öğrenciyken: öğrenci ünlüyle bittiği için birleşme sırasında araya y girer. Öğrencilik dönemini gösteren bu yapıya kişi eki eklenmez.
okumak fiilini kullanarak boşluğu doldurun. Kitap okuma ile not alma aynı anda gerçekleşiyor.
Cevabı veya örnek cevabı göster
okurken
okurken: oku- köküne önce geniş zaman eki -r, ardından -ken gelir. Okuma ile not alma aynı anda gerçekleşir; okuyan kişiyi ben zamiri belirtir.
gitmek fiilini kullanarak boşluğu doldurun. Yağmur okula gidiş sırasında başladı.
Cevabı veya örnek cevabı göster
giderken
giderken: gitmek fiilinin geniş zamanı gider olduğu için zincir gid + er + ken biçimindedir. Yağmur okula varınca değil, yolculuk sırasında başlamıştır.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
çocuk sözcüğüne -ken ekleyin. Bitişik biçimi tek sözcük olarak yazın.
öğrenci sözcüğüne -ken ekleyin. Bitişik biçimi tek sözcük olarak yazın.
okumak fiilini kullanarak boşluğu doldurun. Kitap okuma ile not alma aynı anda gerçekleşiyor.
gitmek fiilini kullanarak boşluğu doldurun. Yağmur okula gidiş sırasında başladı.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden kitap okurken yaptıkları bir işi, kendileri evdeyken başka birinin yaptığı bir işi ve öğrencilik dönemini anlatan üç cümle isteyin. Her cümlede ekin biçimini ve eylemlerin öznelerini birlikte belirleyin.