Bu B1 dersinde öğrencinin yalnızca eki tanımasını değil, iki eylem arasındaki anlam ilişkisini açıklamasını hedefleyin. Yapılmayan bir eylem ile henüz gerçekleşmemiş bir eylemi ayrı durumlarla gösterin.

Temel fikir

-meden ve -madan zarf-fiil biçimleri kendi zaman ve kişi eklerini almadan yükleme bağlanır. Çocuklar konuşmadan resim çiziyor cümlesinde resim çizme gerçekleşirken konuşma gerçekleşmez. Dışarı çıkmadan önce pencereleri kapatıyoruz cümlesinde ise pencereyi kapatma, dışarı çıkmadan daha erkendir. Önce bu sıralamayı belirginleştirir; ancak Film başlamadan yerimize oturalım örneğinde zaman ilişkisi bu sözcük olmadan da anlaşılır. Özneler farklı olabilir: Sen gelmeden önce masayı hazırlayacağım cümlesinde gelen kişi dinleyen, masayı hazırlayan kişi konuşandır.

Örnekler

  • Çocuklar konuşmadan resim çiziyor.
  • Biz durmadan yürüyoruz.
  • Sen düşünmeden cevap veriyorsun.
  • Çorbayı tatmadan tuz ekleme.
  • Dışarı çıkmadan önce pencereleri kapatıyoruz.
  • Sen gelmeden önce masayı hazırlayacağım.
  • Film başlamadan yerimize oturalım.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci zarf-fiili görünce bütün cümleyi olumsuz yorumlayabilir. Sen düşünmeden cevap veriyorsun cümlesinde cevap verme gerçekleşir; eksik olan düşünmedir. Cevap vermeyi yasaklamak için yüklemde ayrıca olumsuz emir gerekir: Düşünmeden cevap verme.

Kendin dene

  1. Tatma eyleminin yapılmadığını belirten zarf-fiili yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    tatmadan

    tatmadan: Tuz eklenirken eksik kalan aşama çorbayı tatmaktır. Ekleme ise bu koşulda tuz eklenmesini ayrıca yasaklar; iki olumsuzluk birbirini ortadan kaldırmaz.

  2. Pencerelerin çıkıştan daha erken kapatıldığını açıkça belirten sözcüğü yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    önce

    önce: Pencereleri kapatma önce, dışarı çıkma sonra gerçekleşir. Bu sözcük, yalnızca dışarı çıkılmadığını bildirmek yerine iki eylemi zaman bakımından açıkça sıralar.

  3. Gelme eylemini masayı hazırlama eylemine zaman bakımından bağlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    gelmeden

    gelmeden: Sen gelme eyleminin öznesidir; hazırlayacağım yükleminin kişi eki ise masayı konuşanın hazırlayacağını gösterir. Zarf-fiile ikinci tekil kişi eki eklenmez.

  4. Bir kişiye düşünmeden cevap vermemesini söyleyin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    verme

    verme: Tek bir kişiye yöneltilen olumsuz emirdir. Düşünmeden düşünme eksikliğini gösterse de cevap vermeyi tek başına yasaklamaz.

Bugün kullan

Öğrenciden yapılmayan bir eylemi anlatan bir cümle ve önce içeren bir zaman cümlesi isteyin. Üçüncü cümlede özneleri farklı seçmesini, her eylemi kimin yaptığını ve olayların sırasını açıklamasını sağlayın.