Bu derste biçim ezberinden söylem seçimine geçin. Aynı isteği yakın bir arkadaş ile mesafeli konuşulan bir kişiye yönelttirin. Öğrencinin yalnızca nezaket sözü eklemesini değil, hitabı cümlenin bütününde sürdürmesini hedefleyin.

Temel fikir

Saygı bildiren siz, tek kişiye yönelse de ikinci çoğul kişiyle uyumlu biçimleri gerektirir: sizin öneriniz, önerinizi paylaşın. Zamirin söylenmesi zorunlu değildir. Gönderebilirseniz çok sevinirim gibi koşullu ricalarda karşı tarafın isteği yerine getirebilmesi hesaba katılır. Size bir sorum olacaktı sözündeki gelecek zamanın hikâyesi, konuşma anındaki soruya yumuşak bir giriş sağlayabilir; mutlaka geçmişte kalmış bir niyet anlatmaz. Buyurun ise bağlama göre davet etme veya söz verme işlevi taşır; örnekte konuğa yer gösterilir. Bu kullanımları değişmez bir nezaket sıralaması olarak sunmayın: tonlama, yakınlık ve durum da etkilidir.

Örnekler

  • Lütfen önerinizi bizimle paylaşın.
  • Buyurun, buraya oturun.
  • Size nasıl yardımcı olabilirim?
  • Raporu bugün gönderebilirseniz çok sevinirim.
  • Size bir sorum olacaktı.
  • Uygunsanız toplantıyı yarına alabilir miyiz?

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci lütfen ekleyince hitabın kendiliğinden resmîleştiğini düşünebilir. Lütfen dosyayı gönderir misin? cümlesindeki hitap hâlâ sen düzeyindedir; siz seçildiyse burada misiniz gerekir. Yakınlar arasında sen kullanımı kabalık sayılmaz. Özellikle sizin ile önerini gibi biçimlerin farkında olmadan karıştırılıp karıştırılmadığını kontrol edin.

Kendin dene

  1. Saygılı hitapta Sizin ile uyumlu olan sözcüğü seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    önerinizi

    önerinizi: İyelik biçimi, siz diye hitap edilen kişiyi gösterir; belirtme durumu ise öneriyi dinlemek fiilinin belirli nesnesi yapar. Önerini seçimi bu bağlamda sen hitabına geçiş olurdu.

  2. Tek kişiye siz diye hitap ediyorsunuz. Rica cümlesini tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    misiniz

    misiniz: Muhatap tek kişi olsa da seçilen hitap saygı bildiren siz biçimidir. Öğrencinin lütfen sözcüğünü kişi ekinin yerine geçiyormuş gibi değerlendirmediğini kontrol edin.

  3. Bir konuğa yer gösterirken buyurmak fiilinin saygılı davet biçimini kullanın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    Buyurun / Buyurunuz

    Buyurun / Buyurunuz: Konuğa bir yer sunuluyor ve oturması için davette bulunuluyor. Bu işlev, sözü her rica cümlesine lütfen yerine yerleştirmeyi haklı çıkarmaz.

  4. Şimdi soracağınız bir soru için yumuşatılmış giriş biçimini seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    olacaktı

    olacaktı: Soru şimdi sorulacaktır; biçim, konuşmaya daha yumuşak girilmesini sağlar. Olmuştu geçmişteki bir duruma dönüş yapar, bu yerleşik soru girişinin yerini tutmaz.

Bugün kullan

İkililere aynı isteği iki farklı yakınlık düzeyinde canlandırın. Bir öğrenci konuşurken diğeri iyelik ve kişi biçimlerini işaretlesin. Ardından bir koşul ekleterek isteğin açıklığının korunup korunmadığını ve karşı tarafa cevap alanı bırakılıp bırakılmadığını tartıştırın.