Öğrencilerin bitmiş bir olayı geçmiş zaman ekiyle ve kişi ekiyle anlatmasını amaçlayan kısa bir sınıf notu.
Temel fikir
Görülen geçmiş zaman, fiil kökünün sonuna -dı/-di/-du/-dü (sert ünsüzden sonra -tı/-ti/-tu/-tü) ve kişi eki getirilerek kurulur: geldim, yaptın, kaldık. Sıra hep kök, zaman eki, kişi ekidir; üçüncü tekil kişide kişi eki yoktur: Ali geldi. Dün, geçen hafta, az önce gibi zaman sözcükleri öğrenciye ipucu verir.
| Zamir | Ek | gel- | yap- |
|---|---|---|---|
| ben | -m | geldim | yaptım |
| sen | -n | geldin | yaptın |
| o | — | geldi | yaptı |
| biz | -k | geldik | yaptık |
| siz | -niz, -nız, -nuz, -nüz | geldiniz | yaptınız |
| onlar | -ler, -lar | geldiler | yaptılar |
Örnekler
- Ben dün kitap aldım.Özne olan ben düşebilir, çünkü -m eki zaten “ben” demektir: Dün kitap aldım.
- Ali bu sabah erken kalktı.
- Biz geçen hafta İstanbul'a gittik.
- Sen telefonu nereye koydun?
- Çocuklar dün parkta çok koştu.Çoğul öznede fiil çoğunlukla tekil kalır: koştu. İnsanlardan söz ederken koştular da doğrudur.
- Az önce yemek yedim.Türkçede “yeni yaptım” anlamı da aynı geçmiş zamanla verilir: az önce ne kadar yakın olduğunu gösterir, başka bir biçim gerekmez.
- yedimyediGörülen geçmiş zaman eki: -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tümGörülen geçmişte kişi ekleri (k tipi)
- kalktıkkalktıGörülen geçmiş zaman eki: -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tükGörülen geçmişte kişi ekleri (k tipi)
- gördünüzgördüGörülen geçmiş zaman eki: -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tünüzGörülen geçmişte kişi ekleri (k tipi)
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenciler üçüncü kişi biçimini her özneyle kullanır: Ben geldi yanlıştır, doğrusu Ben geldim; biz için de geldik gerekir. Çoğul öznede koştu de koştular da doğrudur, bu yüzden -ler eksikliğini hata saymayın.
Kendin dene
Geçmiş zaman biçimini yazın: git- fiili, özne ben.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gittim
gittim: git- kökü sert ünsüz t ile bittiği için ek -ti olur, ben için -m gelir; iki t yazılır.
Geçmiş zaman biçimini yazın: yap- fiili, özne sen.
Cevabı veya örnek cevabı göster
yaptın
yaptın: yap- sert p ile bittiği için ek -tı olur, -n eki sen içindir.
Geçmiş zaman biçimini yazın: kal- fiili, özne biz.
Cevabı veya örnek cevabı göster
kaldık
kaldık: kal- + -dı + -k; biz için -m değil -k gerekir.
Geçmiş zaman biçimini yazın: gel- fiili, özne Ali.
Cevabı veya örnek cevabı göster
geldi
geldi: üçüncü tekil kişide kişi eki yoktur, özne Ali yeterlidir; -m eklemek “ben” anlamı verir.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Geçmiş zaman biçimini yazın: git- fiili, özne ben.
Geçmiş zaman biçimini yazın: yap- fiili, özne sen.
Geçmiş zaman biçimini yazın: kal- fiili, özne biz.
Geçmiş zaman biçimini yazın: gel- fiili, özne Ali.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden dünle ilgili dört cümle yazmalarını isteyin: biri kendileri, biri bir arkadaşları, biri ailesi, biri de kendileri ile bir başkası birlikte için. Her cümlede kökü, zaman ekini ve kişi ekini işaretletin.