Czas przeszły prosty z -di: co się stało

Zasada

Turecki opisuje zdarzenie zakończone przez dodanie -di do gołego tematu czasownika, a potem końcówki osoby: gel-di-m, yap-tı-n, kal-dı-k. Kolejność jest zawsze taka: temat, -di, osoba. Używaj tego czasu dla czegoś, co się skończyło, zwykle z okolicznikiem takim jak dün (wczoraj), geçen hafta (w zeszłym tygodniu) lub az önce (przed chwilą). W 3. osobie liczby pojedynczej nie ma końcówki osoby: Ali geldi. Którą z ośmiu form -di wybrać, decydują harmonia samogłoskowa i ostatnia głoska tematu.

Przykłady

• Ben dün kitap aldım.Wczoraj kupiłem / kupiłam książkę.Zaimek ben można pominąć, bo -m już mówi „ja”: Dün kitap aldım.
• Ali bu sabah erken kalktı.Ali wstał dziś rano wcześnie.
• Biz geçen hafta İstanbul'a gittik.W zeszłym tygodniu pojechaliśmy / pojechałyśmy do Stambułu.
• Sen telefonu nereye koydun?Gdzie położyłeś / położyłaś telefon?
• Çocuklar dün parkta çok koştu.Dzieci biegały wczoraj dużo w parku.Przy podmiocie w liczbie mnogiej czasownik zwykle zostaje w liczbie pojedynczej: koştu. Koştular też jest poprawne, gdy mowa o ludziach.
• Az önce yemek yedim.Przed chwilą jadłem / jadłam.Polskie „właśnie coś zrobiłem” to w tureckim też zwykły czas przeszły: az önce pokazuje, jak niedawno, i nie trzeba innej formy.
• yedimjadłem / jadłamye·di-di, -dı, -du, -dü, -ti: czas przeszły (geldi, yaptı)·mKońcówki osobowe czasu przeszłego: -m, -n, -k, -niz, -ler
• kalktıkwstaliśmy / wstałyśmykalk·tı-di, -dı, -du, -dü, -ti: czas przeszły (geldi, yaptı)·kKońcówki osobowe czasu przeszłego: -m, -n, -k, -niz, -ler
• gördünüzwidzieliście (siz)gör·dü-di, -dı, -du, -dü, -ti: czas przeszły (geldi, yaptı)·nüzKońcówki osobowe czasu przeszłego: -m, -n, -k, -niz, -ler

Uważaj

Osobę oznacza się na czasowniku, więc goła forma nie pasuje do każdego podmiotu: Ben geldi jest błędne, poprawnie Ben geldim albo samo Geldim, a do biz należy -k: geldik, nie geldim. Osobnej formy na „właśnie” nie ma: Az önce geldim znaczy „przyszedłem / przyszłam przed chwilą” i „właśnie przyszedłem / przyszłam”.

Spróbuj samodzielnie

1. Wpisz formę czasu przeszłego: Wczoraj poszedłem / poszłam do szkoły. (git- = iść)

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   gittim

   gittim: temat git- kończy się bezdźwięczną głoską t, więc końcówka to -ti, a -m oznacza ben; t piszemy dwa razy, a temat nie zmiękcza się jak w gidiyorum.

2. Wpisz formę czasu przeszłego: Co robiłeś / robiłaś wczoraj? (yap- = robić)

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   yaptın

   yaptın: yap- kończy się bezdźwięczną głoską p, więc końcówka zaczyna się od t, a tylna samogłoska a daje -tı; -n oznacza sen.

3. Wpisz formę czasu przeszłego: Wczoraj zostaliśmy w domu. (kal- = zostać)

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   kaldık

   kaldık: kal- + -dı + -k; do biz pasuje -k, a nie -m.

4. Wpisz formę czasu przeszłego: Ali przyszedł wczoraj wcześnie. (gel- = przyjść)

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   geldi

   geldi: w 3. osobie liczby pojedynczej nie ma końcówki osoby, wystarczy podmiot Ali; dodanie -m zmieniłoby sens na „ja”.

Użyj tego dzisiaj

Napisz cztery zdania o wczoraj: jedno o sobie, jedno o koledze lub koleżance, jedno o rodzinie i jedno o sobie i drugiej osobie razem. W każdym podkreśl temat, -di i końcówkę osoby.