Önce konuşanın sözünü, sonra bu sözü aktaran cümleyi tahtaya yazın. Öğrencinin dedi, diye sordu ve dedi ki yapılarını seçerken alıntı içindeki kişi ile aktarma fiilinin kişisini ayrı izlemesini sağlayın.

Temel fikir

Doğrudan anlatımda alıntının kişi ve zaman biçimi korunur: Elif “Yarın geliyorum.” dedi. Burada dedi geçmiş zamandadır; alıntıdaki şimdiki zaman biçimi değişmez. sormak, cevap vermek, düşünmek gibi fiillerle alıntının ardından diye gelir. Soru aktarılırken soru sözü ya da soru edatı korunur: “Çay ister misin?” diye sordu. Elif dedi ki: “Bugün evdeyim.” örneğinde ise aktarma ifadesi alıntıdan öncedir ve ki ayrı yazılır. Öğrencilere alıntı sınırlarını işaretletin; diye sözcüğünün amaç bildiren kullanımını bu dersteki söz ve düşünce aktarımından ayırın.

Karşılaştırılacak kalıplar
YapıÖrnek
“…” dediElif “Yarın geliyorum.” dedi.
“…” diye sorduMert “Anahtar nerede?” diye sordu.
dedi ki: “…”Elif dedi ki: “Bugün evdeyim.”

Örnekler

  • Elif “Yarın geliyorum.” dedi.
  • Mert “Anahtar nerede?” diye sordu.
  • Zeynep “Ben beklerim.” diye cevap verdi.
  • Annem “Kapıyı kapat!” diye seslendi.
  • Elif dedi ki: “Bugün evdeyim.”
  • Elif “Ben hazırım.” dedi.
  • Elif hazır olduğunu söyledi.
  • Mert “Bu iş kolay.” diye düşündü.
  • Annem “Çay ister misin?” diye sordu.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci anlatıcı değiştiğinde alıntıdaki birinci kişiyi de değiştirebilir. Elif “Ben hazırım.” dedi. cümlesinde ben ve hazırım üzerindeki kişi eki Elif’e aittir. Elif hazır olduğunu söyledi. ise dolaylı anlatımdır; sözü aynen vermek yerine içeriği aktarır. İki yapıyı birbirine karıştırmadan karşılaştırın. Ayrıca diye tek başına geçmiş zaman bildirmez; aktarma eyleminin kişi ve zamanı sordu gibi çekimli fiildedir.

Kendin dene

  1. Soruyu aktarma fiiline bağlayan sözcüğü yazın: Mert “Bilet nerede?” ___ sordu.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    diye

    diye: Biletin yerini soran alıntıyı sordu fiiline bağlar. Alıntı zaten nerede soru sözünü içerir; bu boşluk alıntıdan sonra olduğu için ki uygun değildir.

  2. demek fiilini görülen geçmiş zamanda tamamlayın: Elif “Ben hazırım.” ___.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    dedi

    dedi: Sözü söyleyen Elif olduğu için aktarma fiili görülen geçmiş zamanın üçüncü tekil kişisindedir. Alıntıdaki hazırım biçimine bakarak dışarıda dedim seçilmez.

  3. Elif’in kendisi için söylediği Ben hazırım sözünü aynen koruyun: Elif “Ben ___.” dedi.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    hazırım

    hazırım: Elif alıntının içinde kendisinden söz eder. hazır yazmak, onun sözündeki birinci kişi ekini kaldırır; doğrudan anlatımda bu eki korumalıyız.

  4. Alıntıdan önce demek fiilinin görülen geçmiş zaman biçimini ve ardından ki yazın: Elif ___: “Bugün evdeyim.”

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    dedi ki

    dedi ki: Boşluk alıntıdan öncedir. ki ardından gelecek sözü açar ve çekimli fiile bitiştirilmeden yazılır.

Bugün kullan

İkilere kısa bir soru ve cevap yazdırın. Soruyu diye sordu, cevabı dedi ile aktarmalarını isteyin. Sonra cevabın önüne dedi ki getirtin. Her dönüşümde alıntının kime ait olduğunu ve içindeki kişi eklerinin korunup korunmadığını denetleyin.