Öğrencilerin istek kipini öneri ve teklif için kullanmaları, olumsuzunu kurmaları için kısa bir not.

Temel fikir

İstek kipinin birinci çoğul kişisi, yani -elim ya da -alım, öneri bildirir: gidelim. Birinci tekil kişisi, yani -eyim ya da -ayım, teklif bildirir: açayım. Soru edatı eklenince karşıdakinin onayı istenir: Gidelim mi?. Olumsuzu -meyelim ya da -mayalım olur: yemeyelim.

Karşılaştırılacak kalıplar
KökBen: teklifBiz: öneriBiz: olumsuz öneri
gel-geleyimgelelimgelmeyelim
bak-bakayımbakalımbakmayalım
oku-okuyayımokuyalımokumayalım
git-gideyimgidelimgitmeyelim
yap-yapayımyapalımyapmayalım
ye-yiyeyimyiyelimyemeyelim

Örnekler

  • Bu hafta sonu ne yapalım?Soru sözcüğüyle kullanılınca ek öneri ister; ayrıca mı getirilmez.
  • Çantanı taşıyayım mı?Ben kişisi ile mı bir teklif kurar; kabul etmek karşıdakine kalır.
  • Birlikte yemek yapalım.
  • Yarın erken kalkalım mı?
  • Bugün dışarıda yemek yemeyelim.Önce olumsuzluk eki -me gelir, kaynaştırma y'si onu ekle bağlar: yeme-y-elim.
  • yürüyelimyürüyelimİstek kipi: -eyim / -elim (gideyim, gidelim)yürü- gövdesi ünlüyle biter; bu yüzden -elim'den önce kaynaştırma y'si gelir.
  • açayımaçayımİstek kipi: -eyim / -elim (gideyim, gidelim)
  • gidelimgidelimİstek kipi: -eyim / -elim (gideyim, gidelim)git- gövdesi ünlüyle başlayan ekten önce yumuşar: gid-.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenciler öneri için şimdiki ya da gelecek zamanlı soru kurar: Gidiyor muyuz? ve Gidecek miyiz? bir olguyu sorar, öneri değildir. Ayrıca Açalım mı? ile Açayım mı? karıştırılır; kişiye dikkat çekin.

Kendin dene

  1. Cümleyi biz için öneri ekiyle tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    alalım

    alalım: ortak bir plan sorulduğu için biz kişisi gelir; son ünlü kalın a olduğundan ek -alım olur.

  2. Cümleyi olumsuz öneri ekiyle tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    bakmayalım

    bakmayalım: olumsuzluk eki -ma kökten sonra gelir, ünlüyle bittiği için araya y girer ve ek -alım olur.

  3. Cümleyi teklif ekiyle tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kapatayım

    kapatayım: işi tek kişi üstlendiği için ben kişisi gelir; son ünlü kalın a olduğundan ek -ayım olur.

  4. Cümleyi biz için soru biçimiyle tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    gidelim

    gidelim: git- kökü ünlüyle başlayan ekten önce gid- olur; ince i ünlüsünden dolayı ek -elim olur.

Bugün kullan

Öğrencilerden bir arkadaşlarıyla plan yapmalarını, iki öneri ve bir teklif cümlesi yazmalarını isteyin; ekin ünlüsünü birlikte denetleyin.