Öğrencilerin teklif ve öneri cümleleri kurması için kısa bir not; gereklilik ve yeterlik kipleri ayrı sayfalardadır.
Temel fikir
İstek kipi, fiil kökü ile -e ya da -a ekinden kurulur; ek, kökün son ünlüsüne göre seçilir: gelelim, alalım. Ünlüyle biten köklerde kaynaştırma harfi y gelir: okuyayım, bekleyelim. Sınıfta asıl ben (-eyim, -ayım) ve biz (-elim, -alım) kişileri çalıştırılır; öteki kişiler (-esin, -e, -esiniz, -eler) dilek anlatımlarında kalır.
| Kişi | İnce ünlülü kök (gel-) | Kalın ünlülü kök (al-) | Ünlüden sonra (oku-) |
|---|---|---|---|
| ben | geleyim | alayım | okuyayım |
| sen | gelesin | alasın | okuyasın |
| o | gele | ala | okuya |
| biz | gelelim | alalım | okuyalım |
| siz | gelesiniz | alasınız | okuyasınız |
| onlar | geleler | alalar | okuyalar |
Örnekler
- Yarın seni arayayım mı?Kök ara- ünlüyle biter; bu yüzden önce kaynaştırma harfi y gelir: ara-y-ayım. mı eklenince öneri soruya dönüşür.
- Akşam sinemaya gidelim.git- kökünün sonundaki t, ünlüyle başlayan ekten önce d olur: gid-elim, gitelim değil. Çoğu fiil değişmez: yapalım.
- Çayı ben yapayım.
- Size yardım edeyim mi?git- gibi et- de yumuşar: ed-eyim. Yardım etmek ayrı yazılır; ek yalnızca et- köküne gelir.
- Pencereyi açmayalım.Olumsuzluk eki -ma- önce gelir; ünlüyle bittiği için ardından y gelir: aç-ma-yalım. -eyim için de aynıdır: açmayayım.
- Bu kitabı sana vereyim.
- Biraz dinlenelim mi?
- gidebileyimgidebilYeterlik eki: -ebil- / -abil- (gelebilirim)eyimİstek kipi: -eyim / -elim (gideyim, gidelim)
- görebileyimgörebilYeterlik eki: -ebil- / -abil- (gelebilirim)eyimİstek kipi: -eyim / -elim (gideyim, gidelim)
- gelebilelimgelebilYeterlik eki: -ebil- / -abil- (gelebilirim)elimİstek kipi: -eyim / -elim (gideyim, gidelim)
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenciler git- ve et- köklerinin t’sini yumuşatmayı unutur: gitelim yerine gidelim, yardım edeyim. Teklifi gelecek zamanla da karıştırırlar: -eyim teklif ya da söz verme bildirir, planı değil; plan için gideceğim gibi -ecek kullanılır.
Kendin dene
Eki ekleyin: çantayı taşımayı teklif ediyorsunuz.
Cevabı veya örnek cevabı göster
taşıyayım
taşıyayım: kök ünlüyle biter, bu yüzden önce y gelir; son ünlü kalın ı olduğu için ek -a-; ben eki -yım olur.
Eki ekleyin: arkadaşınıza bu akşam yemeğe gitmeyi öneriyorsunuz.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gidelim
gidelim: git- kökü gid- olur; ince i ünlüsü nedeniyle ek -e-, biz eki -lim olur.
Eki ekleyin: arkadaşınıza bir bardak su getirmeyi teklif ediyorsunuz.
Cevabı veya örnek cevabı göster
getireyim
getireyim: kök r ünsüzüyle biter, kaynaştırma gerekmez; son ünlü ince i olduğu için ek -e-, ben eki -yim olur.
Ekleri ekleyin: sınıfta konuşmamayı öneriyorsunuz.
Cevabı veya örnek cevabı göster
konuşmayalım
konuşmayalım: önce olumsuzluk eki -ma- gelir; kalın a ile bittiği için ardından y ve -alım gelir: -yalım.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Eki ekleyin: çantayı taşımayı teklif ediyorsunuz.
Eki ekleyin: arkadaşınıza bu akşam yemeğe gitmeyi öneriyorsunuz.
Eki ekleyin: arkadaşınıza bir bardak su getirmeyi teklif ediyorsunuz.
Ekleri ekleyin: sınıfta konuşmamayı öneriyorsunuz.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden ziyarete gelen bir arkadaşları için iki teklif (-eyim) ve iki öneri (-elim) yazmalarını, her kökün son ünlüsünü, kaynaştırma y’sini ve git- yumuşamasını denetlemelerini isteyin.