Bu derste üçüncü kişi emir kipini yalnızca bir ek alıştırması olarak sunmayın. Öğrencilere önce kimin konuştuğunu, kimin dinlediğini ve kimin eylemi yapacağını belirletin; ardından aynı durumu doğrudan emirle karşılaştırın.

Temel fikir

Elif burada beklesin cümlesinde konuşan, bekleme işini Elif’e yükler; dinleyen kişi başka biri olabilir. Emir kipi, Çorba biraz soğusun gibi istenen bir durumu veya Yeni eviniz size mutluluk getirsin gibi bir dileği de anlatır. Bağlamda açık olan özne söylenmeyebilir. İnsan bildiren çoğul özneyle Çocuklar dışarıda oynasınlar ve Çocuklar dışarıda oynasın kullanılabilir; tek biçimi zorunlu göstermeyin. Olumsuzluk emir ekinden önce gelir: uyanmasın. Öğrenciden cümlenin bir durumu haber mi verdiğini, yoksa istenen bir sonucu mu anlattığını açıklamasını isteyin.

Örnekler

  • Elif burada beklesin.
  • Mert kapıyı kapatsın.
  • Çocuklar dışarıda oynasınlar.
  • Bebek şimdi uyanmasın.
  • Çorba biraz soğusun.
  • Herkes kendi biletini alsın.
  • Yeni eviniz size mutluluk getirsin.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci gelsin biçimini, karşısındaki kişiye daha nazikçe gel demek için kullanabilir. Rol kartlarıyla muhatabın ve eylemi yapacak kişinin farklı olabileceğini gösterin. Üçüncü kişi kullanımı, o kişinin mutlaka odanın dışında olduğunu göstermez.

Kendin dene

  1. Bir arkadaşınıza Elif’in burada beklemesini istediğinizi söyleyin. Beklemek fiilini kullanın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    beklesin

    beklesin: Bekleyecek kişi Elif’tir; yönergeyi dinleyen arkadaş değildir. Bekle seçilirse eylem doğrudan muhataba yönelir.

  2. Çocukların dışarıda oynamasını isteyen bir cümle kurun. Oynamak fiilini kullanın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    oynasınlar / oynasın

    oynasınlar / oynasın: Eylemi yapacak olanlar çocuklardır. Çoğulluk ilk biçimde yüklemde de görünür; ikinci biçimde ise çocuklar öznesi çokluğu zaten belirtir.

  3. Bebeğin şimdi uyanmaması dileğini belirtin. Uyanmak fiilini kullanın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    uyanmasın

    uyanmasın: İstenen sonuç bebeğin uykusunun sürmesidir. Olumsuzluk eki -ma, -sın ekinden önce gelir; uyansın seçimi dileğin yönünü tersine çevirir.

  4. Önce karşınızdaki kişiyi çağırıyorsunuz; sonra Ece’nin de gelmesini istiyorsunuz. İkinci cümleyi gelmek fiiliyle tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    gelsin

    gelsin: İkinci cümlede eylemi yapacak kişi artık Ece’dir. Öğrenci gel yazarsa muhatap değişmemiş olur; gelsin bu kişi değişimini yansıtır.

Bugün kullan

Üç kişilik gruplara bir öğleden sonra planlatın. Bir öğrenci konuşsun, biri dinlesin, üçüncüsü adı geçen kişi olsun. Tekil, çoğul ve olumsuz yönergelerden sonra bir dilek yazdırın; rolleri değiştirip kişi seçimini gerekçelendirin.