Woordvolgorde: de focus kiezen

Het idee

Nieuwe of contrasterende informatie staat in het Turks vaak direct voor het werkwoord. Vergelijk Deniz bugün raporu gönderdi (wat?), Deniz raporu bugün gönderdi (wanneer?) en Bugün raporu Deniz gönderdi (wie?). Het gespreksthema kan vooraan staan: Bu konuyu yarın konuşuruz. In gesprekken kan bekende informatie na het werkwoord komen: Yarın konuşuruz bu konuyu. Ook context en klemtoon tellen mee; de positie bepaalt niet elke mogelijke focuslezing.

Voorbeelden

• Deniz bugün raporu gönderdi.Deniz heeft vandaag het verslag verstuurd.Wat heeft Deniz vandaag verstuurd? Hier geeft raporu direct voor het werkwoord het gevraagde voorwerp aan.
• Deniz raporu bugün gönderdi.Deniz heeft het verslag vandaag verstuurd.Wanneer heeft Deniz het verslag verstuurd? bugün beantwoordt de tijdsvraag; houd het in deze oefening direct voor het werkwoord.
• Bugün raporu Deniz gönderdi.Deniz was degene die vandaag het verslag verstuurde.Wie heeft vandaag het verslag verstuurd? Deniz noemt de afzender. Het voorwerp blijft raporu, ook nu het voor het onderwerp staat.
• Bu konuyu yarın konuşuruz.We kunnen dit onderwerp morgen bespreken.Het thema staat vooraan. Als nog openstaat wanneer het besproken wordt, geeft yarın het voorgestelde tijdstip.
• Yarın konuşuruz bu konuyu.We kunnen er morgen over praten, over dit onderwerp.Het thema is al bekend. bu konuyu herhaalt het na het werkwoord; yarın geeft het tijdstip. Deze volgorde in een gesprek is niet fout.
• Mektubu Ece yazdı, Deniz değil.Ece heeft de brief geschreven, niet Deniz.Ece corrigeert wie de schrijver is; Deniz değil noemt expliciet het afgewezen alternatief. De handeling en de brief blijven hetzelfde.

Let op

Zet een woord niet zomaar helemaal achteraan om het te benadrukken. In Yarın konuşuruz bu konuyu kan de laatste woordgroep aan het bekende thema herinneren; het tijdstip is de nieuwe informatie. Verplaatsen verandert de naamval niet: raporu blijft ook vooraan het lijdend voorwerp.

Probeer het zelf

1. Orden Deniz / raporu / bugün / gönderdi als antwoord op “Wanneer?”. Zet de tijd direct voor het werkwoord en het werkwoord achteraan.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   Deniz raporu bugün gönderdi. / Raporu Deniz bugün gönderdi.

   Deniz raporu bugün gönderdi. / Raporu Deniz bugün gönderdi.: Het tijdstip ontbreekt, dus bugün komt naast gönderdi. De afzender en het verslag zijn al bekend.

2. Orden bugün / raporu / Deniz / gönderdi als antwoord op “Wie?”. Zet de afzender direct voor het werkwoord en het werkwoord achteraan.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   Bugün raporu Deniz gönderdi. / Raporu bugün Deniz gönderdi.

   Bugün raporu Deniz gönderdi. / Raporu bugün Deniz gönderdi.: De vraag laat de afzender open, dus Deniz krijgt de focuspositie. Het verslag behoudt de uitgang voor het lijdend voorwerp.

3. In Yarın konuşuruz bu konuyu is het thema al bekend. Schrijf de twee woorden na het werkwoord die het herhalen.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   bu konuyu

   bu konuyu: Deze woordgroep herinnert na konuşuruz aan het bekende thema. yarın geeft daarbij het voorgestelde tijdstip.

4. Vul Mektubu ___ yazdı, Deniz değil. aan. Kies Ece of Ece'yi om te corrigeren wie de brief schreef.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   Ece

   Ece: De correctie betreft de schrijver van de brief. Mektubu is al het lijdend voorwerp; een objectuitgang aan de naam van de schrijver zou haar grammaticale rol veranderen.

Gebruik het vandaag

Schrijf drie vragen over wie een verslag verstuurde, wat er verstuurd werd en wanneer. Antwoord met volledige zinnen en zet de gevraagde informatie direct voor het werkwoord. Behoud de naamvalsuitgangen.