Bu derste amaç, öğrencinin devlet adını yalnızca anlamıyla değil, cümledeki göreviyle birlikte kullanmasıdır. Kurmaca bir roman veya oyun üzerinden çalışmak, adın çekimine odaklanmayı sağlar. Öğrenciden her eki bir bağlamla gerekçelendirmesini isteyin.

Temel fikir

Devlet adında ünlüyle başlayan ekten önce ünsüz yumuşaması olmaz: devleti, devlete, devletimiz. Bulunma ve ayrılma biçimleri devlette, devletten olur. Devleti hem belirtme durumu hem üçüncü tekil kişi iyeliği olabilir; onun devleti ile devleti eleştirmek örneklerini karşılaştırın. İyelikten sonra hâl eki geldiğinde onun devletine biçimindeki n sesini gösterin. Sözcük burada tür adı olduğu için ekler kesmeyle ayrılmaz.

Karşılaştırılacak kalıplar
Biçimİşlev / anlam
devletyalın biçim
devletibelirtme durumu
devleteyönelme durumu
devlettebulunma durumu
devlettenayrılma durumu
devletintamlayan eki
devletleile biçimi
devletlerçoğul
devletimbirinci tekil kişi iyeliği
devletinikinci tekil kişi iyeliği
devletiüçüncü tekil kişi iyeliği
devletimizbirinci çoğul kişi iyeliği
devletinizikinci çoğul kişi iyeliği / saygı
devletlerionların devleti / devletleri; onun devletleri; çoğul adın belirtme biçimi
devletlerimizçoğul + birinci çoğul kişi iyeliği
onun devletineüçüncü tekil kişi iyeliği + yönelme durumu

Örnekler

  • Bu roman devleti eleştiriyor.
  • Bugün devletin tarihini tartışıyoruz.
  • Bu bölümde devletlerden söz ediliyor.
  • Bu metin devlete farklı bir anlam yüklüyor.
  • Romandaki devletin adı yok.
  • Bu hayalî devlette para kullanılmıyor.
  • Oyunda devletimiz küçük bir adada.
  • Romandaki kahraman devletten yardım bekliyor.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrencinin devledi yazması, yumuşamayı her ada uyguladığını gösterir; yalnızca yazımı düzeltmek yerine kökü yeniden buldurun. Ayrıca devlet ile hükûmet sözcüklerini her bağlamda eş anlamlı sayıp saymadığını kontrol edin: ilki siyasi yapıyı, ikincisi hükûmeti adlandırır.

Kendin dene

  1. Belirtili nesne kullanın: Romanın eleştirdiği şey bu devlettir.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    devleti

    devleti: Eleştirilen, bağlamda belirli bir devlettir; bu yüzden ad belirtili nesne olur. Buradaki -i iyelik bildirmez ve kökün sonundaki t korunur.

  2. Yardımın beklendiği kaynağı belirtin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    devletten

    devletten: Yardımın beklendiği kaynak devlet olduğu için ayrılma durumu gerekir. Yan yana gelen iki t sesinden ilki köke, ikincisi eke aittir.

  3. Birinci çoğul kişi iyeliğini kullanın; tek bir devletten söz edin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    devletimiz

    devletimiz: bizim sözcüğü, konuşanın da içinde olduğu bir grubu gösterir. -imiz birinci çoğul kişi iyeliğidir; devletin sayısını çoğaltmaz.

  4. Birden fazla devleti anlatmak için çoğul biçimi kullanın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    devletler

    devletler: Yönergede birden fazla devlet istendiği için çoğul eki kullanılır. Sözcük edilgen cümlenin öznesidir; belirtme durumu eki alması gerekmez.

Bugün kullan

Öğrencilerden hayalî bir devlet hakkında dört cümle yazmalarını isteyin. Bir cümlede adını, birinde ona ilişkin bir düşünceyi, birinde ondan beklenen bir şeyi, birinde de bizim devletimiz ifadesini kullansınlar. Eklerin işlevini açıklatsınlar.