Bu sayfada otobüs örneğiyle sert ünsüzle biten bir adın çoğul, iyelik ve durum ekleri çalışılır.

Temel fikir

Otobüs sert ünsüz s ile biten bir addır; bulunma ve çıkma durumu ekleri t ile başlar: otobüste, otobüsten. Son ünlü ince ve yuvarlak ü olduğundan iyelik ekleri -üm, -ün, -ü, yönelme eki -e olur: otobüsüm, otobüse. s yumuşamaz: otobüsü, otobüzü değil.

Karşılaştırılacak kalıplar
SözcükEkBiçim
otobüs-lerotobüsler
otobüs-ümotobüsüm
otobüs-üotobüsü
otobüs-ümüzotobüsümüz
otobüs-eotobüse
otobüs-teotobüste
otobüs-tenotobüsten
otobüs-leotobüsle

Örnekler

  • Otobüs on dakika sonra geliyor.
  • Ben otobüse biniyorum.Binmek fiili yönelme durumu ister: otobüse, otobüste değil. Ünsüzden sonra ek yalnızca -e olur; ince ünlü ü ile e gelir.
  • Okula otobüsle gidiyorum.-le eki araç bildirir ve sözcüğe bitişik yazılır: otobüsle. Son ünlü ü ince olduğu için s'den sonra da -le kalır.
  • Otobüste boş yer yok.Son ses s sert ünsüzdür; bu yüzden bulunma durumu eki t ile başlar: otobüste, otobüsde değil.
  • Merkezde otobüsten iniyoruz.İnmek fiili çıkma durumu ister: otobüsten, sert s'den sonra t ile. Merkezde sözcüğünde z ötümlü olduğu için d gelir.
  • Son otobüsü kaçırdım.Burada -ü, belirli bir otobüsü (sonuncuyu) belirtme durumuyla gösterir. Onun otobüsü tamlamasında aynı harfler iyelik ekidir. s yumuşamaz.
  • Otobüsümüz sabah yedide kalkıyor.Ünsüzle biten adda bizim iyeliği tam -ümüz biçimindedir; yuvarlak ince ünlü ü ekte de tekrarlanır.
  • otobüslerimizdenotobüslerÇoğul eki: -ler / -larimizİyelik eki, biz: -(i)miz / -(ı)mız / -(u)muz / -(ü)müzdenAyrılma durumu eki: -den / -dan / -ten / -tan
  • otobüsümeotobüsümİyelik eki: -im / -ım / -um / -üm / -meYönelme durumu eki: -e / -a / -ye / -ya
  • otobüslerdeotobüslerÇoğul eki: -ler / -lardeBulunma durumu eki: -de / -da / -te / -taÇoğul -ler'den sonra son ses r ötümlü olduğu için ek yine -de olur. Çoğulsuz otobüste ile karşılaştırın.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenciler otobüsde ve otobüsden yazar; sert ünsüzden sonra d yerine t gerektiğini hatırlatın. Binmek yönelme, inmek çıkma durumu ister: otobüse biniyorum, otobüsten iniyorum. Çoğuldan sonra ek yeniden d ile başlar: otobüslerde.

Kendin dene

  1. otobüs sözcüğüne bulunma durumu ekini getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    otobüste

    otobüste: ad sert ünsüz s ile bittiği için ek t ile başlar; ince ünlü ü ile -te olur.

  2. Boşluğa otobüs sözcüğünü uygun ekle yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    otobüse

    otobüse: binmek yönelme durumu ister; ünsüzden sonra kaynaştırma harfi gerekmez, ince ünlü ü ile ek -e olur.

  3. otobüs sözcüğüne birinci kişi iyelik ekini getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    otobüsüm

    otobüsüm: ünsüzle biten adda birinci kişi iyelik eki tam -üm biçimindedir; ince yuvarlak ünlü ü ekte de sürer.

  4. otobüs sözcüğüne çıkma durumu ekini getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    otobüsten

    otobüsten: s sert ünsüz olduğu için çıkma durumu eki t ile başlar, ince ünlüyle -ten olur.

Bugün kullan

Öğrencilerden günlük yolculuklarını anlatan üç cümle yazmalarını (nereden bindikleri, nerede indikleri, otobüste kimin olduğu) ve eklerin ünlüsünü ile ünsüzünü denetlemelerini isteyin.