Öğrencilerin zaman sözcüğünü iyelik ve durum ekleriyle kullanmaları, saat ve kez gibi komşu sözcüklerle karıştırmamaları için kısa bir not.

Temel fikir

zaman ünsüzle biten, kalın ünlülü, düzenli bir addır; ünsüz değişimi olmaz: zamanlar, zamanım, zamanda, zamandan. Üçüncü kişi iyeliğinden sonra durum ekinden önce kaynaştırma n gelir: zamanında.

Karşılaştırılacak kalıplar
EkBiçimSözcük grubunda
-zamanzaman geçiyor
-larzamanlareski zamanlar
-ızamanızamanı bilmiyorum
-azamanazamana ihtiyacım var
-dazamandaaynı zamanda
-danzamandanzamandan tasarruf ediyoruz
-ınzamanınzamanın var mı
-ımzamanımzamanım yok
-ımızzamanımızzamanımız az
-larızamanlarızamanları farklı

Örnekler

  • Bu akşam zamanın var mı?Türkçede sahip olmak için ayrı bir fiil gerekmez: zamanın var, ikinci kişi iyeliği -ın ile “senin zamanın var” demektir.
  • Bugün hiç zamanım yok.
  • Bu hafta ailemle çok zaman geçiriyorum.
  • Otobüs zamanında geldi.zamanında: zaman + üçüncü kişi iyeliği -ı + kaynaştırma n + bulunma durumu -da; “vaktinde” demektir. aynı zamanda ise kalıp bir sözdür.
  • O zaman ben de geliyorum.Cümle başında o zaman “öyleyse” anlamındadır; iki ayrı sözcüktür, o burada işaret sıfatıdır.
  • Saat kaç?Saati sormak için saat sözcüğü kullanılır: Saat kaç? denir, zaman kaç? denmez.
  • Haftada üç kez spora gidiyorum.Sayılan tekrar kez (ya da defa, kere) ile söylenir: üç kez. Burada zaman kullanılmaz.
  • zamanımızdazamanımızİyelik eki, biz: -(i)miz / -(ı)mız / -(u)muz / -(ü)müzdaBulunma durumu eki: -de / -da / -te / -ta

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenciler kendi dillerindeki “time” benzeri tek bir sözcük aradıkları için Zaman kaç? ya da üç zaman der; doğrusu Saat kaç? ve üç kez. zamanda ile zamanında da karışır: zamanında “vaktinde” demektir.

Kendin dene

  1. zaman sözcüğüne -ım iyelik ekini getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    zamanım

    zamanım: ad ünsüzle biter, son ünlü kalın a olduğu için iyelik eki -ım olur; hiçbir ses değişmez.

  2. zaman sözcüğüne bulunma durumu ekini getirin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    zamanda

    zamanda: n ötümlü olduğu için ek d ile başlar, kalın ünlüyle -da olur; aynı zamanda kalıp bir sözdür.

  3. zaman sözcüğünün çoğul biçimini yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    zamanlar

    zamanlar: son ünlü kalın olduğu için çoğul eki -lar olur.

  4. Boşluğa sayılan tekrarı gösteren sözcüğü yazın (zaman değil).

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kez / defa / kere

    kez: sayılan tekrar kez (ya da defa, kere) ile söylenir; sayıdan sonra zaman kullanılmaz.

Bugün kullan

Öğrencilerden haftalarıyla ilgili zamanım var, zamanım yok ve zamanında ile üç cümle yazmalarını isteyin.