zaman (tijd): zamanım, zamanda, zamanında

Het idee

zaman betekent tijd als tijdspanne, periode of tijdperk en is een regelmatig zelfstandig naamwoord: de laatste klinker a is achter en de laatste klank n verzacht niet, dus alle uitgangen komen ongewijzigd erachter: zamanlar, zamanım, zamana, zamanda, zamandan. Na het bezittelijk achtervoegsel van de derde persoon staat voor de naamvalsuitgang de bufferletter n: zamanına, zamanında. „Tijd hebben” zeg je met var en yok: zamanım var, zamanım yok.

Voorbeelden

• Bu akşam zamanın var mı?Heb je vanavond tijd?Het Turks heeft geen werkwoord voor „hebben”: zamanın var zegt letterlijk „jouw tijd bestaat”, met -ın op zaman.
• Bugün hiç zamanım yok.Vandaag heb ik helemaal geen tijd.
• Bu hafta ailemle çok zaman geçiriyorum.Deze week breng ik veel tijd door met mijn gezin.
• Otobüs zamanında geldi.De bus kwam op tijd.Zamanında bestaat uit zaman, het bezittelijke -ı, de bufferletter n en de locatief -da, en betekent „op tijd”. Het kale zamanda staat in aynı zamanda, „tegelijkertijd”.
• O zaman ben de geliyorum.Dan kom ik ook.Aan het begin van een zin betekent o zaman „dan, in dat geval”. Het zijn twee losse woorden; o betekent hier „die”.
• Saat kaç?Hoe laat is het?De tijd op de klok is saat. Zaman kaç? is niet het Turks voor deze vraag: zaman is tijd als tijdspanne of tijdperk.
• Haftada üç kez spora gidiyorum.Ik sport drie keer per week.Getelde keren gaan met kez (ook defa of kere): üç kez. Zaman wordt hiervoor niet gebruikt.
• zamanımızdain onze tijdzaman·ımız-imiz / -ımız / -umuz / -ümüz: ons en onze·da-de / -da / -te / -ta: in, op, bij

Let op

Gebruik zaman niet voor de tijd op de klok en niet om keren te tellen. De klok is saat: Saat kaç?, niet Zaman kaç?. Keren zijn kez, defa of kere: üç kez, niet üç zaman. En zamanda betekent niet „op tijd”: dat is zamanında.

Probeer het zelf

1. Voeg -ım (mijn) toe aan zaman (tijd): ik heb geen tijd.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   zamanım

   zamanım: zaman eindigt op de medeklinker n, dus -ım komt er rechtstreeks achter, met de achterklinker ı na a; er verzacht niets.

2. Voeg de locatief toe aan zaman in de vaste uitdrukking: tegelijkertijd.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   zamanda

   zamanda: n is stemhebbend, dus de locatief begint met d, en de achterklinker a geeft -da; aynı zamanda is een vaste uitdrukking voor „tegelijkertijd”.

3. Maak het meervoud van zaman (tijd): vroegere tijden.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   zamanlar

   zamanlar: de laatste klinker is een achterklinker, dus -lar en niet -ler; eski zamanlar betekent „vroegere tijden”.

4. Schrijf het woord voor getelde keren, niet zaman: ik sport drie keer per week.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   kez / defa / kere

   kez: getelde keren heten kez (ook defa of kere), nooit zaman; na een telwoord staat zaman niet.

Gebruik het vandaag

Schrijf drie zinnen over je week: één met zamanım var, één met zamanım yok en één met zamanında. Stel een vriend daarna dezelfde vraag met zamanın.