Het dakje: â, î en û lezen

Het idee

Het dakje heeft verschillende functies. Vergelijk hala (zus van je vader) met hâlâ (nog steeds): houd in het tweede woord beide klinkers langer aan zonder lettergrepen toe te voegen. In kâr (winst) is, anders dan in kar (sneeuw), de klinker lang en de k palataal: breng de tongrug naar het harde gehemelte. In leenwoorden kan â of û een voorafgaande palatale k of g aangeven: kâğıt, mahkûm, tezgâh. Sommige namen markeren een heldere l: Lâle. In resmî (officieel) geeft î een relationeel bijvoeglijk naamwoord aan, anders dan resmi (zijn/haar afbeelding, of de afbeelding als bepaald lijdend voorwerp).

Voorbeelden

• Bu dükkân hâlâ açık.Deze winkel is nog steeds open.
• Masada iki kâğıt var.Er liggen twee vellen papier op tafel.
• Bu ay kâr arttı.De winst is deze maand gestegen.
• halatante van vaderskant
• hâlânog steeds
• karsneeuw
• kârwinst
• resmizijn/haar afbeelding; de afbeelding (accusatief)
• resmîofficieel (bijvoeglijk naamwoord)
• mahkûmgevangene
• tezgâhwerkbank; toonbank
• LâleLâle (voornaam)

Let op

Het dakje is geen klemtoonteken en zegt niet dat je elke klinker dubbel zo lang moet maken. Het kan op de voorafgaande medeklinker slaan. Ook krijgt niet elke lange klinker een dakje: sade heeft er geen. Rond bij mahkûm je lippen voor u; de palatale k maakt er geen ü van.

Probeer het zelf

1. Welke betekenis past hier bij hâlâ: henüz (nog) of kazanç (verdiensten)? Schrijf het Turkse woord.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   henüz

   henüz past hier bij hâlâ: beide verwijzen naar een situatie die voortduurt. Hala noemt een familielid.

2. Kies de betekenis van kâr: kazanç (verdiensten) of yağış (neerslag). Schrijf het Turkse woord.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   kazanç

   kazanç geeft de betekenis van kâr: verdiend geld, niet de sneeuw die kar heet. De betekenis bepaalt welke spelling je leest.

3. Is resmî in resmî yazı (officiële correspondentie) een sıfat (bijvoeglijk naamwoord) of een ad (zelfstandig naamwoord)? Schrijf de Turkse term.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   sıfat

   sıfat: in resmî yazı beschrijft het eerste woord de correspondentie als officieel. Het gaat niet om iemands afbeelding; de laatste î hoort bij het bijvoeglijk naamwoord.

4. Welke medeklinker vlak voor û in mahkûm is palataal? Schrijf één letter.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   k

   k: deze medeklinker staat in mahkûm vlak voor û. Breng het tongcontact naar voren en houd de volgende klinker gerond.

Gebruik het vandaag

Lees kar/kâr en hala/hâlâ langzaam. Schrijf daarna zelf een zin met hâlâ en een met resmî en vergelijk de tekens met de voorbeelden. Leg uit of het teken betekenis onderscheidt, een medeklinker aangeeft of een bijvoeglijk naamwoord markeert.