Ön ve art ünlüler: kal ile kel

Temel fikir

Türkçede a ı o u kalın (art), e i ö ü ince (ön) ünlüdür. Yalnızca bu fark bile anlamı değiştirir: kal ile kel, bal ile bel, kır ile kir. Sınıfta dilin geriye ya da öne gidişini gösterin; bu sayfada ses kaydı yoktur.

Örnekler

• Bugün evde kalıyorum.
• Babam çarşıdan bal aldı.
• Dün belim çok ağrıdı.
• kalDili geriye çekip a deyin; k da arkada çıkar. Sayfada ses kaydı yoktur, ağız konumuna güvenin.
• kelDili öne getirip dudakları hafifçe yayarak e deyin; k da önde, hafif çıkar. Tek harf farkı sözcüğü değiştirir: kal ile kel ayrı sözcüklerdir.
• kırı'da dil geride, dudaklar yuvarlak değildir; i'de dil önde, dudaklar yayvandır. Noktanın olup olmaması sözcüğü belirler: kır, kir değildir.
• kir
• dar
• der

Dikkat et

Ünlü uyumunu bilmeyen öğrenciler a ile e'yi, ı ile i'yi aynı ses sayabilir; kal yerine kel yazmak sözcüğü değiştirir. Önce kulağa, sonra yazıya bakın.

Kendin dene

1. Eksik ünlüyü yazın: başında saç bulunmayan kişi için kullanılan sözcük.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   kel

   kel: ince ünlü e gerekir, dil öne gider; kalın a ile kal olurdu.

2. Eksik ünlüyü yazın: arıların yaptığı tatlı besin.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   bal

   bal: kalın a gerekir; ince e ile bel olurdu.

3. Eksik ünlüyü yazın: geniş olmayan.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   dar

   dar: kalın a gerekir; der başka bir sözcüktür.

4. Eksik ünlüyü yazın: yağmurdan sonra taşan, akan büyük su.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   sel

   sel: ince e gerekir; kalın a ile sal olurdu.

Bugün kullan

Öğrencilerden kal / kel, bal / bel ve sal / sel çiftlerini aynada ağızlarını izleyerek yüksek sesle söylemelerini isteyin.