Bu B1 öğretmen notu, -en/-an sıfat-fiil ekinin biçimlerini somut sözcükler üzerinden çalıştırır. Önce bekleyen yolcu içindeki niteleme ilişkisini kurdurun; ardından eki doğru köke getirme ve adlaşan sıfat-fiile ek ekleme aşamasına geçin.
Temel fikir
Mastar ekini kaldırdıktan sonra son ünlü e i ö ü ise -en, a ı o u ise -an seçilir. Ünlüyle biten kökte araya y girer: bekle → bekleyen, oku → okuyan. git → giden, et → eden ile de → diyen, ye → yiyen değişimlerini ayrıca gösterin; bütün köklere genellemeyin. Olumsuzluk eki sıfat-fiilden önce gelir: gelme → gelmeyen, çalışma → çalışmayan. Adın önündeki sıfat-fiil kişi eki almaz. Zamanı yalnız ekten çıkarmayın: dün gelen geçmişteki bir gelişi anlatır.
| Fiil kökü veya gövdesi | Gerekli kaynaştırma sesiyle ek | Sıfat-fiil |
|---|---|---|
| gel | -en | gelen |
| çalış | -an | çalışan |
| bekle | -yen | bekleyen |
| oku | -yan | okuyan |
| git | -en | giden |
| et | -en | eden |
| de | -yen | diyen |
| ye | -yen | yiyen |
| gelme | -yen | gelmeyen |
| çalışma | -yan | çalışmayan |
Örnekler
- Ben gelen misafiri tanıyorum.
- Biz çalışan komşuya yemek götürdük.
- Çocuklar bekleyen yolculara su verdi.
- gelenlergelenSıfat-fiil ekinin biçimleri ve eklenişilerÇoğul eki: -ler / -lar
- okuyanlaraokuyanSıfat-fiil ekinin biçimleri ve eklenişilarÇoğul eki: -ler / -laraYönelme durumu eki: -e / -a / -ye / -ya
- bekleyenlerdenbekleyenSıfat-fiil ekinin biçimleri ve eklenişilerÇoğul eki: -ler / -lardenAyrılma durumu eki: -den / -dan / -ten / -tan
- Dün gelen misafir bugün gidiyor.
- Burada çalışmayan kişiler de toplantıya katılabilir.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci, çoğul ada uyum sağlamak için sıfat-fiile de çoğul eki getirebilir. gelen misafirler doğrudur; gelenler misafirler bu anlamı vermez. Ad kaldırılınca sıfat-fiil adlaşır ve çoğul ya da durum eki alabilir: gelenler, okuyanlara.
Kendin dene
gelmek fiiline uygun sıfat-fiil ekini getirip boşluğu tamamlayın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gelen
gelen: gelmek içinden mastar eki çıkarılınca gel kalır. Son ses ünsüz olduğu için kaynaştırma gerekmez; ince e, ekin ince biçimini seçtirir. Gelen kişi misafirdir.
okumak fiiline uygun sıfat-fiil ekini getirip boşluğu tamamlayın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
okuyan
okuyan: oku kökünün sonundaki u korunur. Araya giren y, kök ünlüsüyle ek ünlüsünü ayırır; okuma işini yapan çocuktur.
gitmek fiiline uygun sıfat-fiil ekini getirip boşluğu tamamlayın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
giden
giden: Ünlüyle başlayan sıfat-fiil eki önünde git kökü gid biçimini alır. Yolcunun gitmesini anlatan sözcükte t bırakmak, giten yazım yanlışına yol açar.
yolcular adını kaldırın; bekleyen kişileri tek sözcükle belirtin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
bekleyenler
bekleyenler: yolcular kaldırıldığında çoğul bilgisi artık adlaşmış sıfat-fiilde gösterilir. bekleyen sözcüğünün son ünlüsü e olduğundan çoğul eki -ler olur.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
gelmek fiiline uygun sıfat-fiil ekini getirip boşluğu tamamlayın.
okumak fiiline uygun sıfat-fiil ekini getirip boşluğu tamamlayın.
gitmek fiiline uygun sıfat-fiil ekini getirip boşluğu tamamlayın.
yolcular adını kaldırın; bekleyen kişileri tek sözcükle belirtin.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden üç kişiyi sıfat-fiilli birer ad öbeğiyle betimlemelerini isteyin. Sonra adları kaldırsınlar, çoğul biçimleri kursunlar ve yönelme ya da ayrılma eki eklesinler. Her ekin sınırını ve son ünlüsünü birlikte denetleyin.