Bu B2 dersini, sık rastlanan zaman zarflarını çözümleme ve ekin kullanım sınırını fark ettirme çalışması olarak kullanın. Öğrenciye her zaman adına aynı eki getirtmek yerine yerleşik biçimleri bağlam içinde seçtirin.
Temel fikir
Sabah, akşam ve gece adlarına gelen -leyin, ünlü uyumuna göre değişmez: sabahleyin, akşamleyin, geceleyin. Bu örneklerde kökün son sesi de değişmez ve ek bitişik yazılır. Öğleyin kısalmış, yerleşik biçimdir; tabloda görülen -yin parçası başka adlara serbestçe getirilen bir seçenek değildir. Zarf, olayın günün hangi bölümünde gerçekleştiğini belirtir; tek başına her gün tekrarlanma anlamı yüklemez. Zaman bildiren sözün yüklem oluşunu da gösterin: Randevum sabahleyindi. cümlesinde sabahleyindi, ek fiilin görülen geçmiş zamanıyla çekimlenmiştir. Üç parçalı zincirleri sabah + leyin + di, akşam + leyin + di ve gece + leyin + di olarak çözümletin. Öğrencinin son parçayı zaman zarfı yapan ekten ayırdığını denetleyin; -di, -leyin ekinin bir parçası değildir.
| Taban | Görünen ek biçimi | Zaman zarfı |
|---|---|---|
| sabah | -leyin | sabahleyin |
| akşam | -leyin | akşamleyin |
| gece | -leyin | geceleyin |
| öğle | -yin | öğleyin |
Örnekler
- Sabahleyin fırından ekmek alıyoruz.
- Akşamleyin bahçede çay içiyoruz.
- Geceleyin sokaklar sessiz oluyor.
- Öğleyin kısa bir mola veriyoruz.
- sabahleyinsabahleyinZaman bildiren -leyin eki
- akşamleyinakşamleyinZaman bildiren -leyin eki
- geceleyingeceleyinZaman bildiren -leyin eki
- Randevum sabahleyindi.
- sabahleyindisabahleyinZaman bildiren -leyin ekidiEk eylemin geçmişi: -di (öğrenciydim)
- Konser akşamleyindi.
- akşamleyindiakşamleyinZaman bildiren -leyin ekidiEk eylemin geçmişi: -di (öğrenciydim)
- Yolculuk geceleyindi.
- geceleyindigeceleyinZaman bildiren -leyin ekidiEk eylemin geçmişi: -di (öğrenciydim)
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci ünlü uyumunu aşırı genelleyerek akşamleyin biçimini değiştirebilir veya öğleleyin yazabilir. Ayrıca bu eki her zaman adına getirmesini önleyin: kesin saat için saat beşte gibi bir yapı gerekir. Bu farkı ekin biçiminden ayrı olarak denetleyin.
Kendin dene
Sabah sözcüğüne -leyin ekini getirip bitişik yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
sabahleyin
sabahleyin: Son sesteki h korunur. Önceki hecede kalın a bulunması, bu yerleşik biçimin ekindeki e ve noktalı i seslerini değiştirmez.
Gece sözcüğüne -leyin ekini getirip bitişik yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
geceleyin
geceleyin: Kök ünlüyle bitse de ekin ilk sesi l olduğu için araya bir kaynaştırma y sesi girmez.
Öğle sözcüğünden oluşan kısalmış zaman zarfını yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
öğleyin
öğleyin: Öğle vaktini bildiren bu biçimde yinelenen le hecesi yoktur; eki mekanik olarak eklemek yanlış yazıma yol açar.
Beşte gerçekleşen bir olayın saatini, saat sözcüğüyle başlayarak belirtin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
saat beşte
saat beşte: Burada günün bir bölümü değil, kesin saat soruluyor. Beş sözcüğünün sonundaki ötümsüz ş, bulunma ekinin -te olmasını gerektirir.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Sabah sözcüğüne -leyin ekini getirip bitişik yazın.
Gece sözcüğüne -leyin ekini getirip bitişik yazın.
Öğle sözcüğünden oluşan kısalmış zaman zarfını yazın.
Beşte gerçekleşen bir olayın saatini, saat sözcüğüyle başlayarak belirtin.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden sabah ve akşam için birer plan yazmalarını isteyin. Ardından bir plana kesin saat ekletin; zaman zarfının yerine hangi yapıyı koyduklarını ve nedenini açıklatsınlar.