-ken / -yken: podczas, gdy

Zasada

Po spółgłosce dołącz -ken: çocukken, sıcakken. Po samogłosce użyj -yken: öğrenciyken, evdeyken. Samogłoska e pozostaje bez zmian, także po samogłoskach tylnych; nie powstaje -kan. Dla ćwiczonych tu czynności najpierw utwórz aoryst bez końcówki osobowej, a potem dodaj -ken: yapar → yaparken, okur → okurken. W giderken zmiana git- na gid- zachodzi przed samogłoską aorystu. Możliwa jest też osobna forma iken: öğrenci iken znaczy to samo co öğrenciyken. Sam przyrostek nie wskazuje przeszłości; czas wynika ze zdania głównego i kontekstu.

Przykłady

• Annem yemek yaparken ben masayı hazırlıyorum.Kiedy moja mama gotuje, ja nakrywam do stołu.
• Öğrenciyken babam bu sokakta yaşıyordu.Kiedy mój tata był studentem, mieszkał na tej ulicy.
• Ben evdeyken kedim balkonda uyuyor.Kiedy jestem w domu, mój kot śpi na balkonie.
• Çorba sıcakken daha lezzetli.Zupa jest smaczniejsza, gdy jest gorąca.
• yaparkenpodczas robieniayap·ar-ir / -ar / -er: aoryst (gelir, yapar)·ken-ken / -yken: podczas, gdy
• okurkenpodczas czytaniaoku·r-ir / -ar / -er: aoryst (gelir, yapar)·ken-ken / -yken: podczas, gdy
• evdeykenpodczas pobytu w domuev·de-de / -da / -te / -ta: w, na, przy·yken-ken / -yken: podczas, gdy
• giderkenpodczas drogi / idącgid·er-ir / -ar / -er: aoryst (gelir, yapar)·ken-ken / -yken: podczas, gdy

Uważaj

Nie przenoś końcówki osobowej do określenia czasu: poprawnie jest ben okurken, a nie okurumken. Czynności mogą mieć różne podmioty. W pierwszym przykładzie mama gotuje, a osoba mówiąca nakrywa do stołu. Nazwij podmioty, jeśli kontekst nie jest jasny.

Spróbuj samodzielnie

1. Dołącz -ken do çocuk (dziecko). Zapisz jednym słowem: w dzieciństwie.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   çocukken

   çocukken: Po końcowym k występuje spółgłoska, więc k nie ulega zmianie. Tylne u nie zmienia stałego e. W zadaniu chodzi o zapis łączny, jednym słowem.

2. Dołącz -ken do öğrenci (uczeń, student). Zapisz jednym słowem: w okresie nauki.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   öğrenciyken

   öğrenciyken: Wyraz öğrenci kończy się na i, dlatego przy dołączaniu przyrostka potrzebne jest y. Forma wskazuje okres nauki i nie otrzymuje końcówki osobowej.

3. Uzupełnij za pomocą okumak (czytać): Robię notatki podczas czytania książki. Wpisz brakujący wyraz.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   okurken

   okurken: Do oku- dodaj najpierw aorystyczne -r, a potem -ken. Zaimek ben wskazuje osobę czytającą; czytanie i notowanie odbywają się jednocześnie.

4. Uzupełnij za pomocą gitmek (iść): W drodze do szkoły zaczął padać deszcz. Wpisz brakujący wyraz.

   Pokaż odpowiedź lub przykładową odpowiedź

   giderken

   giderken: Aoryst od gitmek to gider, z d przed -er. Dzięki -ken wiemy, że deszcz zaczął padać w drodze do szkoły, a nie dopiero po dotarciu.

Użyj tego dzisiaj

Napisz trzy zdania: o tym, co robisz podczas czytania, co robi ktoś inny, gdy jesteś w domu, oraz o okresie studiów. Zakreśl przyrostki i wskaż wykonawcę każdej czynności.