Bu derste bırakmak fiilinin eşya bırakma, tutmayı sonlandırma ve bir eyleme son verme anlamlarını somut durumlarla ayırın. Önce çekim tablosunu kullandırın; ardından öğrencilerden her örnekte neyin bırakıldığını ve bağlamın anlamı nasıl belirlediğini açıklamalarını isteyin.

Temel fikir

Fiil kökü bırak- biçimindedir; kökteki k, bırakıyorum ve bırakırım biçimlerinde korunur. Bıraktım biçiminde geçmiş zaman eki sert ünsüzden sonra t ile başlar. Bırakacağım biçiminde yumuşayan ses ise gelecek zaman ekinin sonundaki k sesidir. Belirli nesne belirtme durumu eki alır: ipi bırak. Eyleme son verme anlamında isim-fiile belirtme durumu eki gelir: ağlamayı bırakmak. Kapıyı açık bırakmak örneğinde açık, kapının hangi durumda kaldığını belirtir. Rica biçimi bırakır mısın? ayrı yazılan soru ekiyle kurulur. Tablodaki onlar satırı çoğul çekimi gösterir; tekil yüklem de kullanılabilir.

Karşılaştırılacak kalıplar
KişiŞimdiki zamanGörülen geçmiş zamanGelecek zamanGeniş zamanOlumsuz şimdiki zaman
benbırakıyorumbıraktımbırakacağımbırakırımbırakmıyorum
senbırakıyorsunbıraktınbırakacaksınbırakırsınbırakmıyorsun
obırakıyorbıraktıbırakacakbırakırbırakmıyor
bizbırakıyoruzbıraktıkbırakacağızbırakırızbırakmıyoruz
sizbırakıyorsunuzbıraktınızbırakacaksınızbırakırsınızbırakmıyorsunuz
onlarbırakıyorlarbıraktılarbırakacaklarbırakırlarbırakmıyorlar

Örnekler

  • Şemsiyemi kapıda bıraktım.
  • Bu kutuyu burada bırakıyoruz.
  • Yarın sana not bırakacağım.
  • Her akşam telefonu salonda bırakırım.
  • Lütfen ipi bırak, ben tutuyorum.
  • Çocuk ağlamayı bıraktı.
  • Kapıyı açık bırakma.
  • Anahtarı bana bırakır mısın?

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrencinin kendi dilindeki ayrılma fiilini her bağlamda bırakmak ile karşılamasına dikkat edin. Evden çıktım yalnızca dışarı çıkmayı anlatırken evi bıraktım evden vazgeçme ya da evi terk etme anlamına kayar. Ayrıca bir eşyayı bir yerde bırakmak, onu mutlaka unutmak demek değildir.

Kendin dene

  1. Bırakmak fiilini görülen geçmiş zamanda birinci tekil kişiyle tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    bıraktım

    bıraktım: Dün sözü geçmişte tamamlanan olayı, ben ise birinci tekil kişiyi belirliyor. Kökün sonundaki ötümsüz k nedeniyle ek -tı olur; kişi için sonuna -m gelir.

  2. Bırakmak fiilini gelecek zamanda birinci tekil kişiyle tamamlayın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    bırakacağım

    bırakacağım: Not henüz bırakılmadı, yarın bırakılacak; özne de birinci tekil kişi. Bu yüzden -acağım gerekir. Öğrencinin kökteki ilk k sesini değiştirmediğini kontrol edin; değişen ses ekin sonundadır.

  3. Ağlamak fiilini, bırakılan eylemi belirten isim-fiil biçimine getirip belirtme durumu ekini ekleyin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    ağlamayı

    ağlamayı: Sona eren eylem ağlamadır. Ağlama isim-fiiline belirtme durumu eki -ı eklenir; iki ünlünün arasına y girer. Buradaki -ma olumsuzluk eki değildir.

  4. Konuşan yalnızca dışarı çıkıyor, evden taşınmıyor. Bu anlama uygun fiili seçin.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    çıktım

    çıktım: Konuşan evden taşınmadığını özellikle söylüyor. Evden ayrılmanın başlangıç yerini gösterir. Bıraktım seçimi, bu cümlede bir nesne gerektirir ve yalnızca dışarı çıkma anlamını karşılamaz.

Bugün kullan

Öğrencilere bir eşya, tutulan bir ip ve ağlaması sona eren bir çocuk gösteren üç durum verin. Farklı çekimlerle cümle kurdurup nesneleri buldurun. Sonra atmak dersine geçerek bırakılan ve atılan eşyanın hareketini karşılaştırın.