Bu B1 dersinde çalmak fiilini çok anlamlılık ve geçişlilik üzerinden ele alın. Önce öğrencilerin özne ile nesneyi bulmasını, ardından çalgı çalma, hırsızlık ve ses çıkarma anlamlarını bağlamdan ayırmasını sağlayın.
Temel fikir
Fiil kökü çal- biçimindedir: çalıyorum, çaldım, çalacağım, çalarım. Kökte ünlü değişmesi yoktur; çalacağım biçimindeki yumuşama gelecek zaman ekindedir. Çalgı çalma etkinliği belirtisiz nesneyle anlatılabilir: keman çalmak. Belirli bir çalgı ise belirtili nesne olabilir: bu piyanoyu çalmak. Telefonum çaldı cümlesinde telefon özne, fiil geçişsizdir. Tabloda onlar için çoğul çekimler verilmiştir; bu özneyle tekil yüklem de kullanılabilir.
| Kişi | Şimdiki zaman | Görülen geçmiş zaman | Gelecek zaman | Geniş zaman | Olumsuz şimdiki zaman |
|---|---|---|---|---|---|
| ben | çalıyorum | çaldım | çalacağım | çalarım | çalmıyorum |
| sen | çalıyorsun | çaldın | çalacaksın | çalarsın | çalmıyorsun |
| o | çalıyor | çaldı | çalacak | çalar | çalmıyor |
| biz | çalıyoruz | çaldık | çalacağız | çalarız | çalmıyoruz |
| siz | çalıyorsunuz | çaldınız | çalacaksınız | çalarsınız | çalmıyorsunuz |
| onlar | çalıyorlar | çaldılar | çalacaklar | çalarlar | çalmıyorlar |
Örnekler
- Ablam akşamları keman çalar.
- Dün biri bisikletimi çaldı.
- Telefonum toplantıda iki kez çaldı.
- Yarın konserde piyano çalacağım.
- Sen de keman çalıyor musun?
- Ablam bu şarkıyı gitarda çalıyor.
- Ben gitar çalmıyorum; abim çalıyor.
- Bu piyanoyu konserde çalacağız.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Başka dillerde aynı fiille anlatılan oyun ve müzik etkinliklerini karşılaştırın: gitar çalmak, satranç oynamak. Öğrenci belirtme durumu ekini hırsızlık anlamının işareti saymamalıdır; bu piyanoyu çalmak müzik bağlamında da doğrudur.
Kendin dene
Her hafta tekrarlanan eylem için çalmak fiilini birinci tekil kişide, geniş zamanda çekimleyin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
çalarım
çalarım: her hafta tekrar eden bir alışkanlığı gösterir. Öğrencinin çalırım yerine çalarım yazdığını ve ben için birinci tekil kişi ekini kullandığını denetleyin.
Çalmak fiilini görülen geçmiş zamanda, biri öznesine uygun biçimde tamamlayın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
çaldı
çaldı: dün geçmiş zamanı, biri üçüncü tekil kişiyi gerektirir. Çantamı alınan nesnedir; bu bağlamda fiil bir müzik etkinliğini anlatmaz.
Çalmak fiilini gelecek zamanda birinci tekil kişiye göre tamamlayın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
çalacağım
çalacağım: yarın yapılacak konser, gelecek zaman seçimini destekler. Öğrenci ben için çekim yaparken gelecek zaman ekinin sonundaki k sesini ğ olarak yazmalıdır.
Soruya birinci tekil kişide, olumsuz şimdiki zamanla cevap verin. Çalgının adını tekrarlayabilirsiniz.
Cevabı veya örnek cevabı göster
çalmıyorum / gitar çalmıyorum
çalmıyorum / gitar çalmıyorum: Sorudaki ikinci kişiye birinci kişiyle cevap verilir. Olumsuz şimdiki zaman gövdesi çalmıyor- üzerine -um gelir; nesnenin tekrarı zorunlu değildir.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Her hafta tekrarlanan eylem için çalmak fiilini birinci tekil kişide, geniş zamanda çekimleyin.
Çalmak fiilini görülen geçmiş zamanda, biri öznesine uygun biçimde tamamlayın.
Çalmak fiilini gelecek zamanda birinci tekil kişiye göre tamamlayın.
Soruya birinci tekil kişide, olumsuz şimdiki zamanla cevap verin. Çalgının adını tekrarlayabilirsiniz.
çalmıyorum / gitar çalmıyorum
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden müzik alışkanlığı, çalınan bir eşya ve çalan telefon hakkında birer cümle isteyin. Her cümlede anlamı belirleyen sözü açıklatsınlar. Ardından oynamak dersindeki oyun bağlamlarıyla karşılaştırın.