Bu derste öğrencinin gerekliliği zaman içinde konumlandırmasını ve gerekli eylemi kimin yapacağını ayrı bir yapı üzerinde göstermesini hedefleyin. Tablodaki gitmem öğesini sabit tutarak yalnızca yüklemi değiştirin; ardından kişiyi değiştirip yüklemin neden aynı kaldığını tartışın.
Temel fikir
Gerekmek fiilinin kökündeki k, gerekiyor, gerekir ve gerekecek biçimlerinde korunur; görülen geçmiş zaman biçimi gerekti olur. İsim-fiil grubunun özne olduğu gitmem gerekiyor yapısında yüklem üçüncü tekil kişidedir. Eylemi yapan kişi, isim-fiilin iyelik ekiyle belirtilir: gitmem, gitmen, gitmemiz. Açıkça söylenen zamir tamlayan eki alır: benim gitmem. Gerekiyor güncel gereksinimi, gerekir çoğunlukla genel gerekliliği anlatır. Gerekti geçmişteki gerekliliği bir olay olarak sunar; gerekiyordu geçmişte geçerli olan durumu öne çıkarır ve eylemin gerçekleşip gerçekleşmediğini tek başına bildirmez. Gerekecek ile gereklilik geleceğe taşınır. Soru biçiminde mu ayrı yazılır: gerekiyor mu?
| Kullanım | Biçim | Yapı |
|---|---|---|
| Şimdiki zaman | gerekiyor | gitmem gerekiyor |
| Geniş zaman | gerekir | gitmem gerekir |
| Görülen geçmiş zaman | gerekti | gitmem gerekti |
| Şimdiki zamanın hikâyesi | gerekiyordu | gitmem gerekiyordu |
| Gelecek zaman | gerekecek | gitmem gerekecek |
| Olumsuz şimdiki zaman | gerekmiyor | gitmem gerekmiyor |
| Olumsuz geniş zaman | gerekmez | gitmem gerekmez |
| Soru | gerekiyor mu? | gitmem gerekiyor mu? |
Örnekler
- Bugün mutfağı temizlemem gerekiyor.
- Bu akşam çiçekleri sulaman gerekiyor.
- Bu raf için iki vida gerekiyor.
- Dün kapının kilidini değiştirmemiz gerekti.
- Bavulu yeniden açman gerekmiyor.
- Bu oyunda sıranı beklemen gerekir.
- Yarın erken kalkmam gerekecek.
- Bu kutuyu saklamamız gerekiyor mu?
- Tren yedideydi; altıda evden çıkmam gerekiyordu.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Gelmen gerekmiyor ile gelmemen gerekiyor cümlelerini aynı durumun iki anlatımı olarak kabul etmeyin: ilkinde gelme zorunluluğu yoktur, ikincisinde gelmeme gerekliliği vardır. Öğrenci gitmek gerekiyorum yazarsa yalnızca son eki düzeltmekle kalmayın; gitmem gerekiyor içindeki iyelik ekinin eylemi yapan kişiyi gösterdiğini buldurun.
Kendin dene
Eylemi tamamlayın: Kütüphaneye gidecek kişi benim. (Ben) Yarın kütüphaneye ___ gerekiyor. (gitmek)
Cevabı veya örnek cevabı göster
gitmem
gitmem: Kütüphaneye gidecek kişi konuşandır; gitme isim-fiiline birinci tekil kişi iyelik eki -m gelir. Benim vurgulama için eklenebilir, ancak bu anlamda yalın ben tamlayan değildir.
gerekmek fiilinin olumsuz şimdiki zaman biçimini kullanın: Yeni havluya ihtiyaç yok. Havlu burada; yenisini getirmen ___.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gerekmiyor
gerekmiyor: Havlu zaten burada olduğu için yenisini getirme gereksinimi ortadan kalkar. Öğrencinin bunu getirme yasağı olarak yorumlamadığını denetleyin.
gerekmek fiilini görülen geçmiş zamanda tamamlayın. Dün otobüs bozuldu; eve yürümemiz ___.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gerekti
gerekti: Otobüsün bozulması, geçmişte belirli bir gereksinim doğurmuştur. Kökün sonundaki k nedeniyle ek -ti olur; çoğul kişi bilgisi yürümemiz içindedir.
gerekmek fiilini gelecek zamanda tamamlayın. Haftaya başka bir odaya taşınmamız ___.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gerekecek
gerekecek: Haftaya sözü gereksinimi geleceğe yerleştirir. Gerek- kökü -ecek önünde yumuşamaz; taşınacak kişilerin çoğulluğu taşınmamız ile gösterilir.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Eylemi tamamlayın: Kütüphaneye gidecek kişi benim. (Ben) Yarın kütüphaneye ___ gerekiyor. (gitmek)
gerekmek fiilinin olumsuz şimdiki zaman biçimini kullanın: Yeni havluya ihtiyaç yok. Havlu burada; yenisini getirmen ___.
gerekmek fiilini görülen geçmiş zamanda tamamlayın. Dün otobüs bozuldu; eve yürümemiz ___.
gerekmek fiilini gelecek zamanda tamamlayın. Haftaya başka bir odaya taşınmamız ___.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilere bir oda değişikliği planlatın: şimdi yapılması gereken bir işi, gelecek haftaki bir gereksinimi ve gereksiz bir işi yazsınlar. Sonra anlatımı tek kişiden bir gruba geçirip isim-fiil üzerindeki değişimi açıklasınlar.