Öğrencilerin gitmek fiilini şimdiki, geçmiş ve gelecek zamanda çekimlemesi için kısa bir not; asıl konu ünsüz yumuşamasıdır.

Temel fikir

Gitmek fiilinin kökü git-'tir; ünlüyle başlayan ekten önce kökün sonundaki ötümsüz t ötümlü d olur: gidiyorum, gidecek, gider. Ünsüzle başlayan ekten önce yumuşama olmaz: gittim, gitmiyor. Gidilen yer yönelme durumuyla (-e/-a) gösterilir.

Karşılaştırılacak kalıplar
KişiŞimdiki zamanGeçmişGelecek
bengidiyorumgittimgideceğim
sengidiyorsungittingideceksin
ogidiyorgittigidecek
bizgidiyoruzgittikgideceğiz
sizgidiyorsunuzgittinizgideceksiniz
onlargidiyorlargittilergidecekler

Örnekler

  • Ben okula gidiyorum.Gidilen yer yönelme durumuyla (-e/-a) gösterilir, bulunma durumuyla değil. Özne olan ben düşebilir: Okula gidiyorum.
  • Biz yarın Bursa'ya gideceğiz.Bir sözcükte iki yumuşama var: kök, -ecek ekinin ünlüsünden önce gid- olur; -ecek'in k'si de -iz ekinin ünlüsünden önce ğ olur: gideceğiz.
  • Dün akşam sinemaya gittik.Geçmiş zaman eki -ti ünsüzle başladığı için kök değişmez: git + ti + k = gittik; iki t yazılır. Ünlüyle biten sinema sözcüğünde yönelme eki araya kaynaştırma y alır: sinemaya.
  • Ali bugün işe gitmiyor.Olumsuzluk eki -mi- ünsüzle başladığı için kök git- kalır: gitmiyor, gidmiyor değil. Yumuşama için kökten hemen sonra ünlü gerekir.
  • Eve gitmek istiyorum.Mastar eki -mek ünsüzle başladığı için sözlük biçiminde t korunur: gitmek. Ev adı yönelme için yalnızca -e alır: eve.
  • Sen de gidiyor musun?de bağlacı ile soru eki ayrı yazılır. Soru eki ünlü uyumuna girer: gidiyor musun.
  • gidiyorumgidiyorŞimdiki zaman eki: -iyor / -ıyor / -uyor / -üyorumKişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz
  • gideceğimgideceğGelecek zaman eki: -ecek / -acakimKişi ekleri: -im, -sin, -iz, -siniz
  • gittilergittiGörülen geçmiş zaman eki: -di, -dı, -du, -dü, -ti, -tı, -tu, -tülerÇoğul eki: -ler / -lar

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenciler ya yumuşatmayı unutup gitiyorum yazar ya da gereksiz yere gidtim der; bir de yönelme yerine bulunma durumu kullanıp okulda gidiyorum diyebilirler. Önce eke bakıp ünlüyle mi ünsüzle mi başladığını sormak yeterlidir.

Kendin dene

  1. Boşluğu gitmek fiilinin şimdiki zaman çekimiyle doldurun (ben).

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    gidiyorum

    gidiyorum: -iyor ünlüyle başladığı için git- kökündeki t, d olur.

  2. Boşluğu gitmek fiilinin geçmiş zaman çekimiyle doldurun (biz).

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    gittik

    gittik: geçmiş zaman eki -ti ünsüzle başladığı için kök değişmez; iki t de yazılır.

  3. Boşluğu gitmek fiilinin gelecek zaman çekimiyle doldurun (o).

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    gidecek

    gidecek: -ecek ünlüyle başladığı için kök gid- olur; sondaki k'den sonra ünlü gelmediği için yumuşamaz.

  4. Boşluğu gitmek fiilinin olumsuz şimdiki zaman çekimiyle doldurun (o).

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    gitmiyor

    gitmiyor: olumsuzluk eki -mi- ünsüzle başladığı için kök git- kalır; yumuşama yalnız ünlüden önce olur.

Bugün kullan

Öğrencilerden bugün, dün ve yarın nereye gittiklerini anlatan üç cümle yazmalarını ve fiil kökünden sonra gelen sesi işaretlemelerini isteyin.