B1 dersinde somut kesme eylemiyle sözü kesme kullanımını birlikte çalıştırın. Amaç yalnızca çekim tablosunu doldurmak değil, kesen özne ile kesintiden etkilenen özneyi ayırt etmektir.
Temel fikir
Kes- kökü çekimde korunur: kesiyorum, kestim, keseceğim, keserim. Görülen geçmiş zamanda ötümsüz s nedeniyle t gelir; geniş zaman biçimi keser olur. Gelecek zaman ekinin sonundaki k, keseceğim ve keseceğiz biçimlerinde yumuşar. Belirtili nesneyi kartonu kesmek ve ekmeği kesmek üzerinden gösterin. Ardından kesmiyorum ile olumsuz bildirimi, sözümü kesme ile olumsuz emri karşılaştırın. Tabloda üçüncü çoğul kişi ekli verilmiştir; insan bildiren çoğul öznelerle terziler kesti de kullanılabilir.
| Özne | Şimdiki zaman | Görülen geçmiş zaman | Gelecek zaman | Geniş zaman |
|---|---|---|---|---|
| ben | kesiyorum | kestim | keseceğim | keserim |
| sen | kesiyorsun | kestin | keseceksin | kesersin |
| o | kesiyor | kesti | kesecek | keser |
| biz | kesiyoruz | kestik | keseceğiz | keseriz |
| siz | kesiyorsunuz | kestiniz | keseceksiniz | kesersiniz |
| onlar | kesiyorlar | kestiler | kesecekler | keserler |
Örnekler
- Ben kartonu kesiyorum.
- Terziler kumaşı kesti.
- Biz ekmeği keseceğiz.
- Bu bıçak ekmeği kolayca keser.
- Elektrikler dün akşam kesildi.
- Lütfen sözümü kesme.
- Bu makas kalın kartonu kesmiyor.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci kendi dilindeki “elektrik gitti” yapısını doğrudan aktararak Elektrikler kesti diyebilir. Elektrikler kesildi cümlesinde elektrikler eylemi yapan değil, kesintiden etkilenen ögedir. Edilgen biçim, kesintinin nedenini ya da sorumlusunu tek başına bildirmez.
Kendin dene
Dün kartonu ___. (kesmek, ben, görülen geçmiş zaman)
Cevabı veya örnek cevabı göster
kestim
kestim: Dün geçmiş zamanı, ben ise birinci tekil kişiyi gerektirir. Öğrencinin kişi için -m yazdığını ve geçmiş zaman ekini ötümsüz s sonrasında t ile başlattığını denetleyin.
Yarın ekmeği ___. (kesmek, biz, gelecek zaman)
Cevabı veya örnek cevabı göster
keseceğiz
keseceğiz: Yarın gelecek zamanı, biz birinci çoğul kişiyi belirler. Ünlüyle başlayan kişi ekinden önce gelecek zaman ekindeki k yumuşar; keseceğim yanıtı kişiyi değiştirir.
Bu bıçak ekmeği kolayca ___. (kesmek, geniş zaman)
Cevabı veya örnek cevabı göster
keser
keser: Burada bıçağın genel işlevi anlatılır. Öğrenci tek bir kesme anını bildiren şimdiki zamanı değil, bu fiilin -er ile kurulan geniş zamanını seçmelidir.
Elektrikler dün akşam ___. (kesti / kesildi)
Cevabı veya örnek cevabı göster
kesildi
kesildi: Cümlede kesintiyi yapan kişi ya da kurum belirtilmiyor. Elektrikler etkilenen öge olduğu için edilgen biçim gerekir; kesti seçimi özneyi eylemi yapan konumuna getirir.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Dün kartonu ___. (kesmek, ben, görülen geçmiş zaman)
Yarın ekmeği ___. (kesmek, biz, gelecek zaman)
Bu bıçak ekmeği kolayca ___. (kesmek, geniş zaman)
Elektrikler dün akşam ___. (kesti / kesildi)
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden şimdi karton kesmeyi, yarın ekmek kesmeyi ve dünkü elektrik kesintisini anlatan üç cümle isteyin. Önce öznenin rolünü açıklatsınlar, sonra çekimi seçsinler. Son olarak söz kesmeme isteğini canlandırsınlar.