Bu derste geçişli fiil ile oluş bildiren yapı arasındaki ayrımı somut bir olay üzerinden kurun. Önce bir kişinin bir nesneyi kırdığı durumu, sonra yalnız nesnenin başına gelen olayı anlattırın. Ardından duygusal incinme anlamına geçin.

Temel fikir

Kırmak fiilinin kökü kır- biçimindedir; temel çekimler kırıyorum, kırdım, kıracağım, kırarım olarak çalışılabilir. Geniş zamanda kırar biçimini özellikle yoklayın. Kıracağım biçimindeki yumuşama kökte değil, gelecek zaman ekindedir. Tabağı kırmak ile ceviz kırmak örneklerini belirli ve genel nesne bakımından karşılaştırın. Seni kırmak sözünde fiziksel zarar değil, duygusal incitme anlatılır. Özne adılının kişi ekinden anlaşılınca düşebildiğini de gösterin.

Karşılaştırılacak kalıplar
KişiŞimdiki zamanGörülen geçmiş zamanGelecek zamanGeniş zaman
benkırıyorumkırdımkıracağımkırarım
senkırıyorsunkırdınkıracaksınkırarsın
okırıyorkırdıkıracakkırar
bizkırıyoruzkırdıkkıracağızkırarız
sizkırıyorsunuzkırdınızkıracaksınızkırarsınız
onlarkırıyorlarkırdılarkıracaklarkırarlar

Örnekler

  • Ben şimdi ceviz kırıyorum.
  • Çocuk dün mavi tabağı kırdı.
  • Biz yarın bu eski kilidi kıracağız.
  • Lütfen ince dalı kırma.
  • Bu sözler insanı kırar.
  • Seni kırmak istemiyorum.
  • Bardak yere düşünce kırıldı.
  • Biz bu bardağı kırmadık.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci, kendi dilinde aynı fiille anlatılan iki olayı Türkçeye tek yapıyla aktarabilir. Bardağı kırdı cümlesinde bardak nesnedir; bardak kırıldı cümlesinde öznedir. Yalnız fiili değiştirmesini istemeyin; belirtme durumu ekinin neden kalktığını da açıklatın.

Kendin dene

  1. Şimdiki zamanın birinci tekil kişi biçimini yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kırıyorum

    kırıyorum: şu an sözü devam eden eylemi, ben ise birinci tekil kişiyi belirler. Kökün son ünlüsüne göre araya noktasız ı gelir.

  2. Gelecek zamanın birinci tekil kişi biçimini yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kıracağım

    kıracağım: yarın gelecek zamanı gerektirir. Birinci tekil kişi ekinin ünlüsünden önce kıracak biçimindeki son k, ğ olur.

  3. Bardak düştü ve parçalandı. Geçmiş zaman biçimini seçin: kırdı mı, kırıldı mı?

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kırıldı

    kırıldı: Düşen bardak başka bir nesneyi parçalamaz; kendisi parçalanır. Bu nedenle oluşu anlatan fiilin geçmiş zaman biçimi seçilir.

  4. Bir kişiden dalı kırmamasını isteyin. Olumsuz emir biçimini kullanın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    kırma

    kırma: Bir kişiye eylemi yapmaması söylenir; olumsuz emir gerekir. Kırmadı ise geçmişte yapılmayan bir eylemi bildirir, uyarı işlevini karşılamaz.

Bugün kullan

Öğrencilerden ceviz kırma, bir eşyanın kırılması ve birini incitmek istememe durumları için üç cümle yazmalarını isteyin. Özneleri buldurun; ilk cümleyi gelecek zamana dönüştürüp ekin yazımını açıklatın.