Bu derste geçişli bir fiilin iki bağlamdaki kullanımını karşılaştırın: yemek hazırlarken bilinçli olarak dökmek ve bir şeyi yanlışlıkla dökmek. Sıvıların yanında un ve şeker gibi maddelerle de örnek kurdurun.
Temel fikir
Belirli nesneyi ve hedefi ayrı ayrı işaretletin: sosu belirtme, makarnaya yönelme durumundadır. Fiil tek başına kazayı bildirmez; yanlışlıkla sözü bu anlamı açıklaştırır. Çekimde kökün k sesi korunur: döküyorum, döktüm, dökerim. Dökeceğim biçiminde yumuşayan ünsüz kökün değil, gelecek zaman ekinin sonundadır.
| Kişi | Şimdiki zaman | Görülen geçmiş zaman | Gelecek zaman | Geniş zaman | Olumsuz şimdiki zaman |
|---|---|---|---|---|---|
| ben | döküyorum | döktüm | dökeceğim | dökerim | dökmüyorum |
| sen | döküyorsun | döktün | dökeceksin | dökersin | dökmüyorsun |
| o | döküyor | döktü | dökecek | döker | dökmüyor |
| biz | döküyoruz | döktük | dökeceğiz | dökeriz | dökmüyoruz |
| siz | döküyorsunuz | döktünüz | dökeceksiniz | dökersiniz | dökmüyorsunuz |
| onlar | döküyorlar | döktüler | dökecekler | dökerler | dökmüyorlar |
Örnekler
- Ben sosu makarnaya döküyorum.
- Çocuk suyu yanlışlıkla yere döktü.
- Biz unu kaba dökeceğiz.
- Sosu en son dökerim.
- Şekeri yere dökme!
- Çorbayı masaya dökmedim.
- Lütfen sütü bu kaba dökün.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenci dökmek fiilini yalnızca istemeden yapılan hareketle eşleştirirse yemek tarifi örneğine dönün. Döküyorum yazarken kökteki ünsüzün yumuşatılmadığını ve olumsuz şimdiki zamanın dökmüyorum olduğunu kontrol edin. Kaba biçiminde ise ad kökü kap yumuşar; ad ve fiili ayrı değerlendirin.
Kendin dene
Boşluğu şimdiki zamanın birinci tekil kişi biçimiyle tamamlayın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
döküyorum
döküyorum: şu anda sürmekte olan eylemi, ben birinci tekil kişiyi belirler. Kökün yuvarlak ünlüsünü izleyen ü ve korunmuş k, öğrencinin yalnızca kişi ekini ezberlemediğini gösterir.
Görülen geçmiş zamanın birinci tekil kişi biçimini yazın; su dün yanlışlıkla yere döküldü.
Cevabı veya örnek cevabı göster
döktüm
döktüm: dün sözüyle belirtilen olay tamamlanmıştır. Ötümsüz k sonrasında geçmiş zaman eki t ile başlar; sondaki m eylemi konuşanın yaptığını gösterir. Kaza anlamını yanlışlıkla sağlar.
Gelecek zamanın birinci tekil kişi biçimini yazın; unu kaba birazdan dökeceksiniz.
Cevabı veya örnek cevabı göster
dökeceğim
dökeceğim: istenen kip gelecek zaman, kişi ise konuşandır. Dökecek biçimine ünlüyle başlayan kişi eki geldiğinde sondaki k yumuşar. Öğrenciden sözcükteki iki ünsüzün neden farklı davrandığını göstermesini isteyin.
İkinci çoğul kişi emir biçimiyle nazik bir yönerge verin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
dökün / dökünüz
dökün / dökünüz: yönergede siz istendiği için iki biçim de uygundur. Uzun biçim daha resmîdir; yalnızca dök yazılması ise ikinci tekil kişiye hitap eder ve yönergedeki kişiyle uyuşmaz.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Boşluğu şimdiki zamanın birinci tekil kişi biçimiyle tamamlayın.
Görülen geçmiş zamanın birinci tekil kişi biçimini yazın; su dün yanlışlıkla yere döküldü.
Gelecek zamanın birinci tekil kişi biçimini yazın; unu kaba birazdan dökeceksiniz.
İkinci çoğul kişi emir biçimiyle nazik bir yönerge verin.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden aynı malzemeyle bir tarif yönergesi ve yanlışlıkla içeren bir kaza cümlesi yazmalarını isteyin. Nesne ile hedefi buldurun, geçmiş zamanı geleceğe çevirtin. Sonraki çalışmada doldurmak ile kabın dolmasını anlatın.