Öğrencilerin gitme ve gelmeyin gibi olumsuz emir kiplerini kurması ve kime hangi biçimi söyleyeceğini seçmesi için kısa bir not.
Temel fikir
Emir kipinin olumsuzu, fiil köküne ünlü uyumuna göre -me ya da -ma getirilerek yapılır: gelme, bakma. Sen için başka ek yoktur; siz için ardından -yin / -yın gelir (gelmeyin, bakmayın), resmî duyurularda -meyiniz / -mayınız kullanılır. Kök değişmez: gitme, yeme.
| Fiil kökü | Bir arkadaşa (sen) | Birkaç kişiye ya da saygıyla (siz) | Tabelalarda ve resmî duyurularda |
|---|---|---|---|
| gel | gelme | gelmeyin | gelmeyiniz |
| git | gitme | gitmeyin | gitmeyiniz |
| gör | görme | görmeyin | görmeyiniz |
| bak | bakma | bakmayın | bakmayınız |
| yap | yapma | yapmayın | yapmayınız |
| unut | unutma | unutmayın | unutmayınız |
| bekle | bekleme | beklemeyin | beklemeyiniz |
| oku | okuma | okumayın | okumayınız |
| ye | yeme | yemeyin | yemeyiniz |
Örnekler
- Bugün okula geç kalma.
- Lütfen burada sigara içmeyin.-yin'li biçim birden çok kişiye ya da saygıyla tek kişiye söylenir. Tabelalarda daha uzun olan -meyiniz yaygındır: sigara içmeyiniz.
- Anahtarını evde unutma.Yakın birine söylenen emirde -ma'dan sonra ek yoktur: Anahtarını evde unutma. Arkadaş, aile ve çocuk için uygundur.
- gitmeyingitmeOlumsuz emir eki: -me / -mayinNezaket emri: -in / -ın / -un / -ün
- korkmayınkorkmaOlumsuz emir eki: -me / -mayınNezaket emri: -in / -ın / -un / -ün
- beklemeyinbeklemeOlumsuz emir eki: -me / -mayinNezaket emri: -in / -ın / -un / -ün
- yemeyinyemeOlumsuz emir eki: -me / -mayinNezaket emri: -in / -ın / -un / -ünye kökü -me'den önce değişmez: yeme, yemeyin. Yeterlik olumsuzu yiyemem'de ise kök değişir.
- Bana yalan söyleme.
- Çocuklar, sokakta top oynamayın.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenciler sık sık y kaynaştırmasını unutur (gelmein) ya da olumsuzluk ekini kişi ekinden sonra getirir (gelinme). Olumsuz emri (gelme) yeterlik olumsuzuyla (gelemem) karıştırmaları da yaygındır; ikisini yan yana okutmak işe yarar.
Kendin dene
gel fiilinin sen için olumsuz emir biçimini yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gelme
gelme: gel ince ünlülü olduğu için -me gelir; sen emrinde başka ek yoktur.
yap fiilinin siz için olumsuz emir biçimini yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
yapmayın
yapmayın: kalın ünlü a ile -ma, ardından y kaynaştırmalı -yın gelir.
bekle fiilinin siz için olumsuz emir biçimini yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
beklemeyin
beklemeyin: bekle ünlüyle bittiği için -me köke olduğu gibi eklenir, sonra -yin gelir.
ye fiilinin sen için olumsuz emir biçimini yazın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
yeme
yeme: ye kökü -me öncesinde değişmez; kök değişimi yalnızca yiyemem gibi yeterlik biçiminde görülür.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
gel fiilinin sen için olumsuz emir biçimini yazın.
yap fiilinin siz için olumsuz emir biçimini yazın.
bekle fiilinin siz için olumsuz emir biçimini yazın.
ye fiilinin sen için olumsuz emir biçimini yazın.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
Bu sözcüğü oluşturmak için parçalara doğru sırayla dokun:
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden evde ve işte söylenebilecek üç yasak yazmalarını isteyin: biri bir arkadaşa, biri bir gruba, biri bir tabelaya. -me / -ma ekinin altını çizip y'yi denetlesinler.