Bu B1 dersinde geçişli bir fiilin farklı nesnelerle kazandığı anlamları ele alın. Sınıfta bir ayna, tahtadaki yazı ve bir dosya simgesi göstererek öğrencilerden her biri için uygun bir cümle kurmalarını isteyin.
Temel fikir
Çekim tablosunu okuturken sil- kökünün değişmediğini vurgulayın: siliyorum, sildim, silerim. Sileceğim biçimindeki yumuşama kökte değil, gelecek zaman ekindedir. Olumsuz şimdiki zaman için silmiyorum, tek kişiye emir için sil, nazik ya da çoğul hitap için silin, olumsuz emir için silme biçimlerini karşılaştırın. Aynayı silmek ile dosyayı silmek örneklerinde nesnenin fiilin anlamını nasıl belirlediğini tartıştırın.
| Özne | Şimdiki zaman | Görülen geçmiş zaman | Gelecek zaman | Geniş zaman |
|---|---|---|---|---|
| ben | siliyorum | sildim | sileceğim | silerim |
| sen | siliyorsun | sildin | sileceksin | silersin |
| o | siliyor | sildi | silecek | siler |
| biz | siliyoruz | sildik | sileceğiz | sileriz |
| siz | siliyorsunuz | sildiniz | sileceksiniz | silersiniz |
| onlar | siliyorlar | sildiler | silecekler | silerler |
Örnekler
- Ben aynayı siliyorum.
- Bu dosyayı silme.
- Tahtayı birlikte sileceğiz.
- Masanın üzerindeki tozu nemli bir bezle sildim.
- Yanlış kelimeyi silip cümleyi yeniden yazdım.
- Her akşam mutfak tezgâhını silerim.
- Bu fotoğrafı telefondan sildin mi?
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenciye masayı silmek ile tozu masadan silmek arasındaki farkı açıklatın. İlkinde silinen yüzey belirtili nesnedir; ikincisinde nesne toz, ayrılma durumundaki öge ise masadır. Fotoğrafı telefondan silmek örneğinde de telefonun değil, fotoğrafın silindiğini kontrol edin.
Kendin dene
Dün aynayı ___. (silmek; ben; görülen geçmiş zaman)
Cevabı veya örnek cevabı göster
sildim
sildim: Dün sözü ve yönerge görülen geçmiş zamanı gerektirir. Ötümlü l sesinden sonra d kullanılır; sondaki -m eylemi yapanın konuşan kişi olduğunu gösterir.
Yarın tahtayı ___. (silmek; ben; gelecek zaman)
Cevabı veya örnek cevabı göster
sileceğim
sileceğim: İstenen gelecek zamanın birinci tekil kişi biçimidir. Ünlüyle başlayan kişi ekinden önce -ecek ekinin sonundaki k, ğ olur.
Yemekten sonra ___ sildim. (masa; belirtili nesne)
Cevabı veya örnek cevabı göster
masayı
masayı: Belirli bir masa doğrudan eylemden etkilenir. Masa ünlüyle bittiğinden belirtme durumu eki -ı öncesinde kaynaştırma ünsüzü y bulunur.
Bu dosya gerekli; lütfen ___. (silmek; sen; olumsuz emir)
Cevabı veya örnek cevabı göster
silme
silme: Dosyanın gerekli olması, silme eylemini engelleyen bir emir gerektirir. Burada -me olumsuzluk ekidir; silmiyorum bir uyarı değil, konuşanın yaptığı işe ilişkin bildirim olur.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Dün aynayı ___. (silmek; ben; görülen geçmiş zaman)
Yarın tahtayı ___. (silmek; ben; gelecek zaman)
Yemekten sonra ___ sildim. (masa; belirtili nesne)
Bu dosya gerekli; lütfen ___. (silmek; sen; olumsuz emir)
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden temizledikleri bir yüzeyi geçmiş zamanda, silecekleri bir dosyayı gelecek zamanda anlatmalarını isteyin. Ardından bir fotoğrafın silinmesini engelleyen bir uyarı yazdırın. Nesne eklerini kontrol edip süpürmek dersine geçin.