Derse yerdeki nesneleri bir araya getirme, meyve toplama ve oda düzenleme durumlarıyla başlayın. Öğrenciden aynı fiilin bu üç bağlamdaki anlamını nesneye bakarak açıklamasını isteyin. Çekim tablosunu zaman ve kişi değiştirerek kullanın.

Temel fikir

Topla- gövdesinin sonundaki a, şimdiki zaman ekinden önce u olur: topluyorum. Olumsuz biçimde gövdedeki a korunur: toplamıyorum. Görülen geçmiş zaman topladım, gelecek zaman toplayacağım, geniş zaman toplarım biçimindedir. Gelecek zamanda araya y girer; toplayacağım ve toplayacağız biçimlerinde ekin k ünsüzü yumuşar. Elma toplamak ile odayı toplamak ifadelerini nesnenin anlamına göre karşılaştırın.

Karşılaştırılacak kalıplar
ÖzneŞimdiki zamanGörülen geçmiş zamanGelecek zamanGeniş zaman
bentopluyorumtopladımtoplayacağımtoplarım
sentopluyorsuntopladıntoplayacaksıntoplarsın
otopluyortopladıtoplayacaktoplar
biztopluyoruztopladıktoplayacağıztoplarız
siztopluyorsunuztopladınıztoplayacaksınıztoplarsınız
onlartopluyorlartopladılartoplayacaklartoplarlar

Örnekler

  • Ben yaprakları topluyorum.
  • Biz oyuncakları topladık.
  • Yarın elmaları toplayacağız.
  • Her akşam odasını toplar.
  • Lütfen yerdeki kâğıtları toplayın.
  • Bu sabah çilek toplamıyoruz.
  • Okul gezisi için para topluyoruz.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenci odanın bir yer olduğunu düşünerek odayı toplamak yerine odada toplamak diyebilir. İlkinde oda düzenlenen nesnedir; ikincisinde yalnızca eylemin yeri belirtilir. Ayrıca düzenleme, mutlaka yıkama ya da silme içermez. Çekimde toplıyorum yazımını kabul etmeyin; doğru biçim topluyorum olur.

Kendin dene

  1. Şimdi yaprakları ___. (toplamak, ben, şimdiki zaman)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    topluyorum

    topluyorum: şimdi sözcüğü sürmekte olan eylemi, ben ise birinci tekil kişiyi belirtir. Bu fiilde daralan ünlü u olur; toplarım burada alışkanlık anlamı verirdi.

  2. Dün oyuncakları ___. (toplamak, biz, görülen geçmiş zaman)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    topladık

    topladık: dün geçmiş zamanı gerektirir. Sonundaki -k, eylemi yapanın birden çok kişi olduğunu ve konuşanın bu gruba katıldığını gösterir; topladım yalnız konuşanı anlatır.

  3. Yarın elmaları ___. (toplamak, biz, gelecek zaman)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    toplayacağız

    toplayacağız: yarın gelecek zamanı, biz birinci çoğul kişiyi seçtirir. Ünlüyle biten gövdeden sonra y gelir; kişi ekinden önce -acak içindeki k, ğ olur.

  4. Her akşam ___ toplarım. (oda: düzenli hâle getirmek)

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    odayı

    odayı: burada sorulan yer değil, düzenlenen nesnedir. Belirtme durumu eki, ünlüyle biten oda sözcüğüne y ile bağlanır; odada yalnızca eylemin nerede yapıldığını söyler.

Bugün kullan

Öğrenciden şu an yaprak toplama, yarın elma toplama ve her akşam oda düzenleme üzerine üç cümle kurmasını isteyin. İlk cümleyi olumsuz yaptırıp gövdedeki ünlüye dikkat çekin.