dolayı, yüzünden, sayesinde: oorzaak, verwijt en verdienste

Het idee

Gebruik dolayı na een ablatiefvorm om een oorzaak te noemen zonder met dit woord zelf lof of verwijt uit te drukken: yağmurdan dolayı. Het past bij goede en slechte uitkomsten, ook bij dank in Desteğinizden dolayı size teşekkür ederiz. Met yüzünden stel je de oorzaak doorgaans als ongewenst voor; met sayesinde erken je een gunstige bijdrage. Vergelijk bij een gewoon zelfstandig naamwoord yağmur yüzünden en yağmur sayesinde. Vergelijk bij een persoon senin yüzünden en senin sayende: de persoonsvorm van de uitdrukking telt mee. Dit zijn gebruikelijke waarderingen, geen absolute beperkingen; sayesinde kan sarcastisch een verwijt uitdrukken.

Voorbeelden

• Yağmurdan dolayı maç ertelendi.De wedstrijd werd uitgesteld vanwege de regen.
• Yağmur yüzünden maç ertelendi.Door de regen werd de wedstrijd uitgesteld.
• Yağmur sayesinde bahçe sulandı.Dankzij de regen kreeg de tuin water.
• Desteğinizden dolayı size teşekkür ederiz.Wij danken u voor uw steun.
• Senin sayende son otobüsü kaçırmadık.Dankzij jou hebben we de laatste bus niet gemist.
• Senin yüzünden son otobüsü kaçırdık.Door jou hebben we de laatste bus gemist.
• Erken çıktığımızdan dolayı trafik başlamadan eve vardık.Doordat we vroeg vertrokken, kwamen we thuis voordat het verkeer op gang kwam.
• Senin sayende yine bütün dosyalar silindi!Dankzij jou zijn alle bestanden alweer verwijderd!Dit is sarcastisch: het verlies van alle bestanden is ongewenst. Het schijnbare bedankje drukt een verwijt uit.

Let op

Kies niet alleen op basis van een ontkennend werkwoord. In Senin sayende son otobüsü kaçırmadık is het gunstig dat we de bus niet misten. Omgekeerd kan yüzünden in een oprecht bedankje als een beschuldiging klinken. Controleer bij vervanging ook de naamval: yağmurdan dolayı wordt yağmur yüzünden, niet yağmurdan yüzünden.

Probeer het zelf

1. Vul de volledige vorm van sis (mist) in. Yoğun ___ dolayı vapur seferi iptal edildi.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   sisten

   sisten: Vóór dolayı ontbreekt het hele woord. De laatste klinker i is een voorklinker en s is stemloos, dus volgt -ten; de stam sis blijft gelijk.

2. Kies dolayı, yüzünden of sayesinde om een ongewenste oorzaak te benadrukken. Yanlış adres ___ kurye başka binaya gitti.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   yüzünden

   yüzünden: Het verkeerde adres stuurt de koerier naar een ander gebouw. De spreker benadrukt de ongewenste uitkomst. Bij dolayı zou yanlış adresten dolayı nodig zijn.

3. Kies dolayı, yüzünden of sayesinde om oprechte dankbaarheid uit te drukken. Komşumuz ___ kayıp kediyi bulduk.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   sayesinde

   sayesinde: De vermiste kat terugvinden is goed nieuws, en de spreker erkent de hulp van de buur. Komşumuz kan rechtstreeks voor deze uitdrukking staan, zonder ablatief.

4. Pas sayesinde aan om één persoon te bedanken die je met sen aanspreekt. Senin ___ bu sorunu çözdük.

   Toon het antwoord of een voorbeeldantwoord

   sayende

   sayende: De hulp komt van de persoon die je met sen aanspreekt. Senin sayende kent die persoon de verdienste van de oplossing toe; senin sayesinde past qua persoon niet bij elkaar.

Gebruik het vandaag

Beschrijf dezelfde regendag vanuit iemand die een wedstrijd organiseert en iemand die een tuin verzorgt. Bedank daarna een vriend of vriendin oprecht met sayende. Leg uit welke uitkomst elke spreker prettig of vervelend vindt.