Öğrencilerin isteyerek dinlemek ile istemeden duymak arasındaki ayrımı kavramaları için kısa bir not.

Temel fikir

Dinlemek dikkatle, isteyerek kulak vermektir (radyoyu dinliyorum); duymak ise sesin ya da haberin istemeden kulağa gelmesidir (sesi duydum). İkisi de geçişli fiildir ve nesnesi belirtme durumunda olur (şarkıyı dinlemek, haberi duymak); haberin geldiği kişi çıkma durumuyla söylenir: senden duydum.

Karşılaştırılacak kalıplar
FiilBen (şimdiki zaman)Ben (geçmiş zaman)Sık gelen nesneler
dinlemekdinliyorumdinledimşarkıyı, radyoyu, öğretmeni
duymakduyuyorumduydumsesi, haberi, zili

Örnekler

  • Telefonda seni duymuyorum.Duymuyorum sesin kulağa ulaşmadığını söyler; birini işitemediğinizi anlatmanın olağan yoludur.
  • Sabah sahilde dalgaları dinliyorum.Dikkat vermek istemli olduğu için dinlemek kullanılır; dalgaları belirtme durumundaki -ı ile nesnedir.
  • Komşunun köpeğini bütün gece duydum.
  • Yarın akşam konseri dinleyeceğiz.
  • Zil çalıyor ama kimse duymuyor.
  • Bu haberi dün akşam duydum.Duymak bir şeyi haber olarak öğrenmek de olabilir. Haberi belirtili nesnedir.
  • Seni duydum ama dinlemek istemiyorum.İki fiil yan yana: ses kulağa geldi (duydum) ama dikkat vermek istenmiyor (dinlemek).
  • Dün gece yağmurun sesini duydun mu?
  • Bu adı ilk kez senden duydum.Duymak ile haberin geldiği kişi çıkma durumunda gelir: senden. Duyulan şey, adı, belirtme durumu alır.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenciler ana dillerindeki kalıbı taşıyıp müziğe dinliyorum ya da dinledikleri şey için müzik duyuyorum der. İlkinde gereksiz bir ek, ikincisinde yanlış bir fiil vardır; önce sesin isteyerek mi yoksa kendiliğinden mi geldiğini sorun.

Kendin dene

  1. Boşluğa uygun fiili yazın: Radyoyu isteyerek dinliyorum.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    dinliyorum

    dinliyorum: radyoyu bilerek açan kişi dinler; dinle- + -iyor + -um biçiminde kurulur.

  2. Boşluğa uygun fiili yazın: Dün gece komşunun sesi istemeden kulağıma geldi.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    duydum

    duydum: ses çaba olmadan kulağa geldiği için duymak gerekir; geçmiş zaman duy- + -du + -m olur.

  3. Boşluğa uygun fiili yazın: Ses kötü, seni işitemiyorum.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    duymuyorum / duyamıyorum

    duymuyorum / duyamıyorum: bozuk hatta ses ulaşmaz, bu işitmedir; olumsuzluk -mu-, yeterlik olumsuzu -yamı- ile yapılır.

  4. Boşluğa uygun fiili yazın: Öğretmeni dikkatle dinliyoruz.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    dinliyoruz

    dinliyoruz: öğretmene dikkat vermek bir tercihtir, bu yüzden dinlemek; -iyor + -uz ile dinliyoruz olur.

Bugün kullan

Öğrencilerden bugün isteyerek dinledikleri iki sesi ve kendiliğinden duydukları iki sesi iki sütuna yazmalarını isteyin.