Öğrencilerin algılama (görmek) ile bilinçli yönelme (bakmak) arasında seçim yapmasını ve nesneye doğru hâl ekini getirmesini sağlamak için kısa bir not.

Temel fikir

Görmek geçişli bir fiildir ve nesnesi çoğunlukla belirtme hâlinde (-i) durur: Ayşe'yi gördüm. Bakmak yönelme hâli (-e/-a) ister: Haritaya bakıyorum. Kişi ya da çocuk için bakmak “bakım yapmak” anlamına da gelebilir.

Karşılaştırılacak kalıplar
FiilNesnenin hâliÖrnek
görmek-i / -ı / -u / -üAyşe'yi gördüm.
bakmak-e / -aHaritaya bakıyorum.

Örnekler

  • Dün Ayşe'yi gördüm.Görmek belirtme hâli ister: Ayşe'yi. Özel ad ile ek kesme işaretiyle ayrılır.
  • Ali haritaya bakıyor.
  • Sen bu filmi gördün mü?
  • Menüye bir bakalım.
  • Buraya bak!
  • Annem çocuklarıma bakıyor.Kişi adına yönelme hâliyle gelen bakmak, “bakım yapmak” anlamına gelebilir; bağlam bakmayı mı, bakımı mı anlatıldığını gösterir.
  • Gözlüğüm yok, tabelayı göremiyorum.

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenciler kendi dillerindeki tek “bakmak” karşılığını görmek sanıp hâl ekini bozar: Haritayı bakıyorum ve Haritaya görüyorum yanlıştır. Haritayı görüyorum doğru bir cümledir ama “haritayı görebiliyorum” anlamına gelir.

Kendin dene

  1. Boşluğa bakmak fiilini şimdiki zamanda yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    bakıyor

    bakıyor: bilinçli yönelme vardır, kuşa yönelme hâlindedir; görmek olsaydı kuşu denirdi.

  2. Boşluğa görmek fiilini “ben” için geçmiş zamanda yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    gördüm

    gördüm: Ali'yi belirtme hâlindedir; kökteki ö nedeniyle geçmiş zaman eki -dü, kişi eki -m olur.

  3. Boşluğa fiilin yalın kökünü yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    bak

    bak: şuna yönelme hâlindedir, bu yüzden bakmak gelir; yalın kök emir kipinin tanıdık biçimidir.

  4. Boşluğa görmek fiilini “sen” için geçmiş zamanda yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    gördün

    gördün: bu filmi belirtme hâlindedir; -dün ekinden sonra soru eki ünlü uyumuna göre mü olur.

Bugün kullan

Öğrencilerden odalarını anlatan dört cümle yazmalarını (ikisi görmek, ikisi bakmak ile) ve her nesnenin hâl ekini işaretlemelerini isteyin.