Öğrencilerin istemek ile lazım arasında seçim yapması için kısa bir not; kip ve kişi çekimi ayrı sayfalardadır.

Temel fikir

İstemek bir fiildir; özne kişi ekiyle gösterilir: Su istiyorum. Lazım ise kişi eki almaz ve gereksinimi duyan kişi yönelme durumunda söylenir: Bana su lazım. Başka bir fiille istemek mastarla (gitmek istiyorum), lazım ise ad-fiil ve iyelik ekiyle (gitmem lazım) kullanılır.

Karşılaştırılacak kalıplar
İstemekGereksinmek
Su istiyorum.Bana su lazım.
Ali telefon istiyor.Ali'ye telefon lazım.
Şeker istemiyorum.Bana şeker lazım değil.
Eve gitmek istiyorum.Eve gitmem lazım.
Ne istiyorsun?Sana ne lazım?

Örnekler

  • Bana su lazım.Gereksinimi duyan kişi yönelme durumundadır: bana, sana, ona, bize. Lazım kişiye göre değişmez.
  • Ben su istiyorum.Burada özne ben'dir ve istiyorum içindeki -um onu zaten gösterir; ben düşebilir: Su istiyorum.
  • Ali'ye yeni bir telefon lazım.
  • Ali yeni bir telefon istiyor.
  • Şeker istemiyorum.
  • Bana şeker lazım değil.Lazım fiil olmadığı için değil ile olumsuz yapılır. İstememek ile gerekmemek farklıdır: Şeker isteyip şekere gereksinim duymayabilirsiniz.
  • Eve gitmek istiyorum.İstemek ile kullanılan öbür fiil mastar biçiminde kalır; kişi eki yalnızca istiyorum üzerindedir.
  • Eve gitmem lazım.Bu düzeyin dışında: lazım ile öbür fiil -me ekiyle addan gelir ve iyelik eki alır, git-me-m. Ayrıntı gerek ve lazım sayfasındadır.
  • Sana ne lazım?

Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.

Dikkat et

Öğrenciler kendi dillerindeki özne yapısını aktarıp Ben su lazım der. Önce “Kim istiyor?” ve “Kime gerekiyor?” sorularını sordurun; olumsuzda da istemiyorum ile lazım değil arasındaki anlam farkını gösterin.

Kendin dene

  1. Boşluğa ben zamirinin yönelme durumunu yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    bana

    bana: lazım gereksinimi duyanı özne yapmaz; su gereken kişi yönelme durumunda, bana olarak söylenir.

  2. Boşluğa istemek fiilinin şimdiki zaman biçimini yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    istiyorum

    istiyorum: istemek fiildir, özne bendir; -iyor sonrasında -um kişi ekidir.

  3. Boşluğa gereklilik bildiren sözcüğü yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    lazım / gerek

    lazım: bize zaten gereksinimi duyanların yönelme durumudur; bu lazım kalıbıdır.

  4. Boşluğa olumsuzluk sözcüğünü yazın.

    Cevabı veya örnek cevabı göster

    değil

    değil: lazım fiil olmadığı için değil ile olumsuz yapılır; istemiyorum sütü reddetmek anlamına gelirdi.

Bugün kullan

Öğrencilerden istemek ile iki, lazım ile iki cümle yazmalarını ve her lazım öncesine bana ya da sana getirmelerini isteyin.