Oturmak ve yaşamak: oturma, ikamet ve yaşam

Temel fikir

Oturmak hem bedenin duruşunu (Lütfen şu koltuğa oturun) hem de oturulan adresi (Biz üçüncü katta oturuyoruz) anlatır; yaşamak ise canlı olmayı, bir şehirde ya da ülkede hayat sürmeyi ve canlıların yaşam alanını anlatır. Ev adresi düzeyinde oturmak sık duyulur; şehir, ülke ve genel yaşam için yaşamak daha güvenli bir seçimdir.

Örnekler

• Biz üçüncü katta oturuyoruz.Burada oturmak bir adreste ikamet etmek demektir: kat, bina, sokak. Özne olan biz düşebilir: Üçüncü katta oturuyoruz.
• Penguenler soğuk yerlerde yaşar.Yaşar geniş zaman (aorist) biçimidir ve hayvanlarla ilgili genel bilgiler için kullanılır; şimdiki zamanın biraz ötesindedir. Penguenler oturur penguenlerin oturduğunu söylerdi.
• Lütfen şu koltuğa oturun.Burada oturmak bir duruştur: oturmak. Oturun nazik emir kipidir; koltuk sözcüğü -a ekinin ünlüsünden önce koltuğ- biçimine yumuşar.
• Dedem hâlâ yaşıyor.Yaşamak canlı olmak anlamına da gelir. Dedem hâlâ oturuyor ise dedemin hâlâ oturduğunu ya da aynı adreste ikamet ettiğini anlatır.
• Kardeşim yurt dışında yaşıyor.
• Çocuklar sınıfta sessizce oturuyor.
• Dün akşam kafede iki saat oturduk.
• Nerede oturuyorsun?Konuşmada bu soru sandalyeyi değil, evinizi sorar. Yanıt bir oturma yerini söyler, örneğin Ankara'da.

Dikkat et

Öğrenciler tek bir fiille yetinip Dedem hâlâ oturuyor gibi cümleler kurar; bu cümle dedenin hayatta olduğunu değil, hâlâ oturduğunu ya da aynı adreste kaldığını söyler. Ayrıca Nerede oturuyorsun? sorusuna oturulan yerle (Kafedeyim) yanıt verebilirler.

Kendin dene

1. Doğru fiili seçin ve şimdiki zamanda yazın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   oturuyor

   oturuyor: kedinin vücut duruşu söz konusudur, bu yüzden oturmak; otur kökünün son ünlüsü u olduğu için ek -uyor olur.

2. Doğru fiili seçin ve şimdiki zamanda yazın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   yaşıyor

   yaşıyor: hayatta olmak yaşamak fiilinin işidir, oturmak bunu anlatamaz; yaşa- kökü -ıyor ekinden önce a ünlüsünü düşürür.

3. Boşluğa oturmak fiilini nazik emir kipinde yazın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   oturun

   oturun: oturma isteği olduğu için oturmak gelir; son ünlü u olduğundan nazik emir eki -un olur.

4. Boşluğa yaşamak fiilini geniş zamanda yazın.

   Cevabı veya örnek cevabı göster

   yaşar

   yaşar: yaşam alanı yaşamla ilgilidir, bu yüzden yaşamak; kök ünlüyle bittiği için geniş zaman eki yalnızca -r olur.

Bugün kullan

Öğrencilerden dört cümle yazmalarını isteyin: şimdi nerede oturdukları, ailelerinin nerede yaşadığı, bugün nerede oturdukları ve bir hayvanla ilgili bir bilgi. Her cümlede fiil seçimini gerekçelendirsinler.