Öğrencilerin yemekte, hastalıkta ve kutlamalarda söylenen kalıp dilekleri tanıması için kısa bir öğretmen notu.
Temel fikir
Dilekler olsun ile biter; üçüncü kişi emir kipidir: Afiyet olsun, Geçmiş olsun, Doğum günün kutlu olsun. Kutlama dileklerinde iyelik eki karşıdakine göre seçilir: arkadaşa -ın/-in, saygılı ya da çoğul durumda -ınız/-iniz (bayramın, bayramınız).
| Durum | Dilek | Karşılık |
|---|---|---|
| Sofrada | Afiyet olsun | Teşekkür ederim / Size de |
| Yemeği yapana | Eline sağlık / Elinize sağlık | Afiyet olsun |
| Hastalıkta ya da kazada | Geçmiş olsun | Teşekkür ederim |
| Doğum gününde | Doğum günün kutlu olsun / Doğum gününüz kutlu olsun | Teşekkür ederim |
| Bayramda | Bayramın kutlu olsun / Bayramınız kutlu olsun | Sana da / Size de |
Örnekler
- Doğum günün kutlu olsun, Elif.
- Geçmiş olsun, Ali amca.Geçmiş sözü 'geçmek'ten gelir: dilek, hastalığın, yaralanmanın ya da kötü bir günün çabuk geçmesini ister.
- Bayramınız kutlu olsun, Mehmet Bey.Bayram özellikle iki dinî bayramdır. -ınız saygılı iyelik ekidir: tanımadığınıza ya da büyüğünüze bayramınız, arkadaşınıza bayramın dersiniz.
- Afiyet olsun!
- Size de afiyet olsun.
- Eline sağlık, anne.Yemeği yapana söylenir. Eline samimi, elinize saygılı biçimdir; yemeği yapan kişi Afiyet olsun der.
- Yeni yılınız kutlu olsun.
- Doğum gününüz kutlu olsun, Zeynep Hanım.
Sesli okuma, cihazındaki yapay bir Türkçe sesi kullanır. Ses kalitesi ve kullanılabilirliği değişebilir; telaffuzunu değerlendirmez.
Türkçe cihaz sesi bulunamadı. Metni yine de okuyabilirsin.
Dikkat et
Öğrenciler Geçmiş olsun sözünü her üzüntüde söyler; oysa bu söz geçebilecek şeyler (hastalık, kaza, aksilik) içindir, ölüm için söylenmez. Sofra dileği Afiyet olsun ile bayram dileklerini de karıştırmayın.
Kendin dene
Bir arkadaşınıza yeni yıl dileğinde bulunun: yıl sözcüğüne 'senin' iyelik ekini getirin.
Cevabı veya örnek cevabı göster
yılın
yılın: yıl ünsüzle biter ve son ünlüsü ı olduğundan arkadaşa söylenen iyelik eki -ın olur.
Hasta bir arkadaşınıza söylenen dileği tamamlayın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
olsun
olsun: yalın ol 'ol!' diye emir olurdu; -sun eki onu 'olsun' yapar ve dilek anlamı verir.
Yemeği yapana teşekkür edin: 'ellerine sağlık' dileğini tamamlayın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
sağlık
sağlık: eline sağlık 'ellerine sağlık' demektir; ad tek başına dilek taşır, olsun gerekmez.
Öğretmeninizi doğum gününde kutlayın: gün sözcüğünü saygılı 'sizin' iyelik ekiyle tamamlayın.
Cevabı veya örnek cevabı göster
gününüz
gününüz: öğretmene saygılı iyelik eki gerekir ve doğum günü birleşiğinin kendi -ü eki yerini -ünüz'e bırakır.
Alıştırma turu
Soruları cevapla, ardından mümkün olduğunda Türkçe cümleleri ve sözcükleri yeniden kur. Puanını kaydediyoruz.
Bir arkadaşınıza yeni yıl dileğinde bulunun: yıl sözcüğüne 'senin' iyelik ekini getirin.
Hasta bir arkadaşınıza söylenen dileği tamamlayın.
Yemeği yapana teşekkür edin: 'ellerine sağlık' dileğini tamamlayın.
Öğretmeninizi doğum gününde kutlayın: gün sözcüğünü saygılı 'sizin' iyelik ekiyle tamamlayın.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
Kelimelere doğru sırayla dokun.
İlerlemeni koru
Alıştırma sonuçlarını hesabına kaydetmek için ücretsiz kaydol.
Kaydol ve kaydetZaten hesabım varBugün kullan
Öğrencilerden ikişerli gruplarda hasta bir arkadaşı, doğum günü olan bir öğretmeni ve sofradaki bir konuğu içeren üç kısa diyalog yazmalarını isteyin.